दशैँको मंगलमय शुभकामना

विजया दशमी २०६६ को उपलक्ष्यमा सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ दिदी बहिनीहरुमा हार्दिक मंगलमय शुभकामना ।

पियूको दीक्षान्त समारोह भागडौडका वीच सम्पन्न

पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयको चौथो दिक्षान्त समारोह भागडौडका बीच भदौ २९ गते सम्पन्न भयो । विश्वविद्यालयसँग पहिले दिक्षान्त समारोह गरेको धेरै अनुभव नभएका कारण हरेक क्षेत्रमा गोलमाल र अव्यवस्था प्रष्ट देख्न सकिन्थ्यो । कलेजरोड स्थित भव्य सपिङ कम्प्लेक्समा पियूले भाडामा लिएका साना साना २ वटा कोठामा गाउन र ग्रेस नम्बर लिन आठ सय विद्यार्थीको भीड लागेको थियो । अत्यन्तै गर्मी, सानो कोठा र कर्मचारीको असहयोगी व्यवहारका कारण गएका अधिकांश विद्यार्थीहरु दुःखी थिए । लाइनमा बस्ने, व्यवस्थित सँग बाँडने भन्ने विषयमा कर्मचारीले कुनै चासो देखाएनन् ।

कार्यक्रम सम्पन्न भएको सहिद रंगशालामा पनि वाईसिएलका कार्यकर्ताले प्रधानमन्त्रीको कार्यक्रम बहिष्कारको आन्दोलन गरिरहेको हुँदा विद्यार्थीले सजिलै प्रवेश पाएनन् । प्रधानमन्त्री १०.३० मा आइपुग्ने भनिएको भए पनि ११ बजेसम्म मञ्च बनाउने, साउण्ड सिष्टम जोडने काम भइरहेको थियो । प्रधानमन्त्री आउने बेलामा वाइसिएलका कार्यकर्तालाई हटाउन गरिएको लाठिचार्जको जवाफमा रंगशालाको तीन तिरबाट उनीहरुले बर्षाएको ढुँगाबाट जोगिन उपस्थित सबै विद्यार्थीहरु टाउकोमा हात राखेर सुरक्षित स्थान खोज्दै दौडदै गरेको देख्न सकिन्थ्यो । झन् अश्रुग्याँस प्रहार गरिएपछि त विपरित दिशामा चलिरहेको हावाका कारण सबै अश्रुग्याँस दिक्षान्त कार्यक्रम भइरहेको रंगशालातिरै आएपछि उपस्थित सबै विद्यार्थीहरुमा भागाभाग मच्चिएको थियो । महिला र सानासाना बालबालिकाहरु रुदै भाग्दै गरेको देखिएको थियो । भाग्नलाई पनि रंगशालाबाट बाहिर भागे ढुंगा खाने डर, भित्र कता भाग्ने भएर विद्यार्थीहरु अलमलमा परेका थिए । अत्यन्तै चर्को घाम र गर्मीमा अश्रुग्याँस प्रहारपछि कतिपय विद्यार्थीहरु बान्ता गर्दै बेहोस भएका थिए ।

दिक्षान्त कार्यक्रम शुरु भएपछि पनि दिक्षान्त पुस्तकमा लेखिएको र कार्यक्रम नमिलेपछि विश्वविद्यालयका कुलपछि तथा प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले “यो विश्वविद्यालयको नयाँ अनुभव भएकाले यो कार्यक्रममा केही अस्पष्ट भएका छन्, म त्यसलाई प्रष्ट पार्ने कोशिश गर्छु,” भन्दै कसरी विद्यार्थीहरुको नाम घोषणा भएपछि उठेर परिचय दिने भनेर प्रधानमन्त्रीले सबैलाई सम्झाएका थिए । बोलाइएका विद्यार्थीलाई पनि उपाधि प्रदान गर्नुको सट्टा मञ्चमा एक चक्कर घुम्न मात्र लगाई प्रमाणपत्र पछि भीडमा ठेलाठेल गरी वितरण गरियो । वितरणमा पनि सबै विधाका विद्यार्थीलाई उत्कृष्ट पदक वितरण गरिएन । किन पदक वितरण नगरिएको भनेर सोध्दा विश्वविद्यालयको आफ्नै पदक नभएको र प्रायोजक माडवारी समूहले केही विधामा मात्र पदक दिएको हुँदा सोही विधामा मात्र पदक दिइएको बताइयो ।

कार्यक्रमको भोलिपल्ट गाउन फिर्ता बुझाउने बेलामा पनि त्यस्तै भीडभाड थियो । विहान ७ बजेदेखि गाउन फिर्ता लिने भनेर विद्यार्थीलाई बोलाइए पनि १० बजेसम्म कार्यालयको ढोका बन्दै थियो । त्यसपछि बैँक गएर पैसा झिकेर ल्याउँदा १०.३० बजेदेखि मात्र फिर्ता दिन सकिने बताइयो । यसरी छिट्टै गाउन फिर्ता गर्न पाए त्यही दिन काठमाडौँ फर्कन्छु भन्ने कतिपय विद्यार्थीले सो दिन फर्कन पाएनन् । गाउन फिर्ता दिन पनि त्यस्तै भिडभाड हुने देखेर विद्यार्थीहरु आफैले कागजमा नाम र क्रमसंख्या लेखेर लाइन व्यवस्थित बनाए । तर नाम र क्रमसंख्या लेख्न कागजको पान्न माग्दा पनि कर्मचारीले दिन मानेनन् ।

यसरी अव्यवस्था, भागाभाग, गर्मी र कर्मचारीसँग चर्काचर्कीबीच पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयको दिक्षान्त समारोह सम्पन्न भयो । कार्यक्रममा भाग लिने जो पनि विद्यार्थीले बेक्कारमा आएको, अब आउन नपरोस् र पियूलाई सिस्टम भन्ने केही थाहा रहेनछ भन्दै थिए । सँगैका साथीहरु लाइनमा पछि परेको कारण त्यो दिन काठमाडौँ फर्कन नसके पनि म भने सोही दिन ४ बजेको रात्रिसेवाबाट काठमाडौँ फर्केँ ।

पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयको दिक्षान्त समारोह भोलि

२०६६ भदौ १५ गते बिहानै सगरमाथा कलेजबाट शिव सरले फोन गरेर “तपाईले दिक्षान्तको फर्म किन नभरेको आज अन्तिम मिति हो” भन्नु भएपछि झल्यास्स सम्झे मैले सन् २००३ मा पास गरिसकेको स्नातकोत्तर तह समाजशास्त्रको दिक्षान्त समारोह बल्ल अहिले हुन थालेछ ।

मैले २००३ पछि लगभग २००५ सम्म त कलेजलाई र पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयलाई दिक्षान्त समारोह कहिले हुन्छ भनेर पटक पटक सोधिरहन्थेँ तर २ वर्ष वितेपछि सोध्न छोडिदिएँ । आज ५ वर्ष पछि खबर आउँदा म झस्किनु स्वाभाविक थियो । त्यसपछि १५ गते नै म कलेज गएर फर्म भर्ने काम सकेको थिएँ । दिक्षान्त समारोह कार्यक्रम भदौ २९ गते (सेप्टेम्बर १४) मा रहेछ । तर दशैँको समय, तराई बन्द भइरहने समस्याले पुग्न सकिन्छ कि सकिँदैन ठेगान थिएन । त्यही पनि २७ गतेको बसको टिकट लिएँ र २८ गते विहान म विराटनगर आइपुगँे ।

विराटनगरमा युनिभर्सिटी देखेको थिएन तर खोज्नलाई काठमाडौँबाट सँगै आउनुभएका मित्र सत्यजीत खनाल र विराटनगरस्थित उहाँका मित्र अजय मल्लिकले सहयोग गर्नुभयो । त्यसपछि युनिभर्सिटीमा पूरा गर्नुपर्ने सबै फर्मालिटि पूरा गरेपछि मैले ११ बजे दिक्षान्त गाउन, ग्रेस नम्बर र निमन्त्रणा पत्र पाएँ ।

अब भोलि १०.३० बजेदेखि दिक्षान्त समारोहको औपचारिक कार्यक्रम शुरु हुँदैछ । दिक्षान्त समारोहको निमन्त्रणा कार्ड अनुसार पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयको यो चौथो दिक्षान्त समारोह कार्यक्रम हो । कार्यक्रम शहिद रंगशाला विराटनगरमा २९ गते विहान १०.३० देखि शुरु हुनेछ । यस कार्यक्रमका मुख्य अतिथि Joensuu University, Finland, Department of Computer Science and Statistics का प्रमुख Prof. Dr. Erkki Allan Sutinen हुनु हुनेछ ।

कार्यक्रमको शुरुमा मण्डपमा दिक्षान्त प्रोशेसनको मंगलधुन सहित प्रवेश कार्यक्रम हुनेछ र क्रमशः उपकुलपछिबाट स्वागत, दिक्षान्त समारोहको आरम्भ, पदक वितरण, प्रमाणपत्र प्रदान, प्रमुख अतिथिबाट दिक्षान्त भाषण, कुलपतिबाट समारोहलाई सम्बोधन र समापन र अन्तमा मण्डपबाट प्रोशेसन फिर्ता कार्यक्रम हुनेछ ।

उक्त दिक्षान्त समारोहमा ५ वर्षपछि भए पनि सहभागी भई आफ्नो ब्याचको स्नातकोत्तर समाजशास्त्र विषयतर्फ उपाधि लिन पाउने कुराले म निकै खुशी भएको छु । तर मेरा ब्याचका साथीहरु जीवराज बुढाथोकी, ऋषिकेश बराल, सचिन घिमिरे, सुनिता श्रेष्ठ, परशुराम पुडासैनी, दिनेश साह, भुवन भट्टराई, तेजराज जोशी, सुनिल पौड्याल, सुभाष दिक्षित, दिपेन्द्रनाथ शर्मा, अमृत मानन्धर र प्रणय राई मध्ये धेरै जसो साथीहरु विदेशमा भएकाले मैले भोलि क–कसलाई दिक्षान्त समारोह स्थलमा भेट्छु भन्ने कौतुहलता मनमा छाइरहेको छ ।

– आदेश कर्माचार्य, कलेजरोड, विराटनगरबाट

आज सेप्टेम्बर ११

आजभन्दा आठ वर्ष पहिले वल्र्ड ट्रेड सेन्टरमा भएको हमलामा सेन्टरका २ हजार ६ सय ४ मानिस, पेन्टागनका १२५ जना, ४ वटा विमानका २४५ यात्रु मारिनुका साथै अझै सम्म २४ जना हराएको बताइएको छ । यसरी यो हमलामा जम्मा २ हजार ९ सय ७४ को मृत्यु र २४ जना वेपत्ता भएका थिए ।

आज सेप्टेम्बर ११, आज भन्दा ठिक ८ वर्ष अगाडि सेप्टेम्बर ११, २००१ मा अलकायदा समूहले अमेरिकाको वल्र्ड ट्रेड सेन्टरमा आजकै दिन हमला गरेको थियो । उनीहरुले हमलाका लागि अमेरिकी ४ वटा व्यावसायिक जेट प्लेनको अपहरण गरेका थिए । ती मध्ये २ वटा प्लेन न्यूयोर्क स्थित वल्र्ड ट्रेड सेन्टरमा ठोक्काएका थिए जसमा सबै यात्रु लगायत भवनमा कार्यरत हजारौँ कर्मचारीहरुको मृत्यु भएको थियो । साथै वरपरका कयौँ भवनहमा समेत आगलागी र क्षति भएको थियो । सेन्टरका दुईवटै भवन २ घण्टाभित्र खरानी भएका थिए। अपहरणकारीहरुले अर्को प्लेनलाई पेन्टागनमा ठोक्काउने उद्देश्यले लगेका थिए र चौथो प्लेन एउटा जंगलमा खसेको थियो । ती चार विमानमध्ये कुनै पनि विमानका यात्रुहरु बाँच्न सकेनन् ।

यो घटनामा कुल २ हजार ९ सय ९३ मानिसहरुको मृत्यु भएको थियो । तीमध्ये अधिकांश मानिसहरु सर्वसधारण नागरिक थिए जो अमेरिका लगायत विश्वका विभिन्न ९० देशका नागरिक थिए । यसका अलावा केही मानिसहरुको वल्र्ड ट्रेड सेन्टरमा भएको घटनापछि उडेको धुलो र धुँवाको कारणले स्वास प्रश्वास सम्बन्धी रोग लागेर मृत्यु भएको थियो ।

उक्त घटनामा पेन्टागनमा भएको क्षतिको एकवर्षभित्रै पुनर्निमाण गरिएको थियो भने वल्र्ड ट्रेड सेन्टरको नयाँ विल्डिङ बनाउने काम २०११ मा पूरा गर्ने लक्ष्यका साथ निर्माण भइरहेको छ । जुन संसारको अग्लामध्ये एक विल्डिङ हुनेछ । यसको लम्बाई १,७७६ फिट (५४१ मिटर) हुने बताइएको छ । यसका वरपर निर्माण गरिने अन्य टावरहरु २०१२ भित्र निर्माण पूरा गरिसक्ने बताइएको छ ।
केही फोटोहरु

साक्षरता दिवसको शुभकामना

– आदेश कर्माचार्य

आज सेप्टेम्बर ८, अर्थात अन्त्रर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस । देश, राष्ट्र र विश्व नै आज भव्यताका साथ विश्व साक्षरता दिवस मनाइरहेको छ । युनेस्कोले सन् १९६५ मा आजको दिनलाई विश्व साक्षरता दिवसका रुपमा मनाउने निर्णय गरेको थियो । यो वर्षको साक्षरता दिवस अर्थात् अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस २००९ लाई युनेस्कोले “साक्षरताको शक्ति” अर्थात "The Power of Literacy", नाराका साथ मनाउने घोषणा गरेको थियो । जसले साक्षरताका कारण कसरी सहभागिता बढ्छ, कसरी नागरिक र सामाजिक विकासमा साक्षरताले मद्दत गर्छ भन्ने देखाउनेछ ।

युनेस्कोले आजको दिन अर्थात् साक्षरता दिवस मार्फत अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरताको अवस्था र युवा सिकाइको अवस्था बारे जानकारी पनि दिन्छ । जसमा आज पनि विश्वका ५ मध्ये १ एक युवा अशिक्षित छ, त्यसको पनि दुई तिहाई भाग महिलाले ओगटछ । ७ करोड ५० लाखभन्दा बढी बालबालिका अझै पनि विद्यालय जाँदैनन् । १९४६ मा युनेस्कोको स्थापनापछि देखि नै यसले स्थानीय, क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय तहमा शिक्षा सम्बन्धी विविध मुद्दामा कार्य गर्दै आएको छ । तथापि अझै पनि ७७ करोड ६० लाख भन्दा बढी युवाहरु शिक्षाको अवसरबाट बञ्चित भएको तथ्यांकले देखाउँछ । र, सबैका लागि शिक्षा दिने कुरा एउटा अत्यन्तै गाह्रो तर नगरी नहुने कार्य भएको छ ।

रक्त समूहले निर्धारण गर्छ मानिसको स्वभाव

तपाईलाई आफ्नो कुनै साथीको मानिसको बानीको बारेमा थाहा पाउन चाहानु हुन्छ? यदी चाहानु हुन्छ भने तपाई आफ्नो साथीको रगत समुह पत्ता लगाएर जानकारी थाहा पाउन सक्नुहुन्छ। Japanese institute ले गरेको एक अनुशन्धान अनुसार मानिसहरुको रगत समुह अनुसार उसको चालचलनको बारेमा थाहा पाउन सकिन्छ र रगत समुह फरक भएमा मानिसको विचार र बानी फरक हुने सम्भावना धेरै हुन सक्छ। यहाँ रगत समुह सँग सम्बन्धित केही बानीको बारेमा दिईएको छ।

Group O:-
संसारका सवैभन्दा बढी मानिसमा यो रगत समुह पाइन्छ। o- र o+ गरी करीब ४७ प्रतिशत मानिसमा यो रगत समुह रहेको हुन्छ जसमा ४० प्रतिशत जती ०+ र ७ प्रतिशत जतीमा o- रहेको हुन्छ। यो रगत समुहका मानिसहरु नेतृत्व गर्न चाहना राख्ने तथा क्षमता भएका, आफुले शुरु गरेको काम फत्ते गरी छाड्ने, सत्यतामा विश्वाश गर्ने, मायालु र आत्म-विश्वाशले भरिएका हुन्छन भने यो रगत समुह भएका मानिसहरुको कमजोरी भनेको डाहा गर्ने बानी र धेरै प्रतिष्पर्धात्मक हुन खोज्ने भएको अनुशन्धानको क्रममा पाईएको थियो।

Group A:-
यो रगत समुह करीब ४० प्रतिशत मानिसहरुमा हुन्छ जसमा ३४ प्रतिशतमा A+र ६ प्रतिशतमा A- पाईन्छ। यो रगत समुह भएका मानिसहरु शान्त र सामाजिक खालका, अरु सँग काम गर्न मनपराउने, sensetive र कमजोरीको रुपमा झुक्न नचाहाने र आराम गर्न नसक्ने वा नचाहाने बानी भएका हुन्छन।

Group B:-
यो समुहको रगत कम मानिसहरुमा मात्र पाईन्छ जसमा करीब ८ प्रतिशतमा B+ र १ प्रतिशतमा मात्र B- हुन्छ। यो रगत समुह भएका मानिसहरु एकलकाँटे, जे पनी एक्लै गर्न चाहाने रचनात्मक खुबी भएका झुक्न सक्ने खुबी भएका हुन्छन जसले गर्दा कहिले काही काम बिग्रन समेत सक्छ।

Group AB:-
यो मानिसमा पाईने सबैभन्दा कम पाईने रक्त समुह हो। यो ४ प्रतिशतमा मात्र पाईन्छ जसमा ३ प्रतिशत AB+ र १ प्रतिशतमा AB- पाईन्छ। यो रगत समुह भएका मानिसहरु नरम, controlled र ठट्टा रमाईलो गर्ने खालका हुन्छन तर निर्णय गर्ने क्षमताको कमी हुन्छ।

गरिब विद्यार्थीको गरिब विद्यालय

– कपिल श्रेष्ठ, काठमाडौं

रामकुमारी विश्वकर्मालाई सुविधा सम्पन्न विद्यालयमा पढ्ने रहर नभएको होइन । तर के गर्नु ? आर्थिक स्थिति कमजोर भएका कारण उनको रहर मनभित्रै गुम्सिएको छ । टाई बाँधेर स्कुल बसमा आफू जस्तै बालबालिका पढ्न गएको देखेर मन कुँडाउनेहरुको पंक्तिमा उनी एक्ली भने होइनन् । उनको विद्यालयका सबैजसो सहपाठीको उस्तै वेदना छ ।

राजधानीको केन्द्रमै रहे पनि भौतिक हिसाबले निकै दरिद्र देखिने रामकुमारीको विद्यालयको र उनको आर्थिक हैसियत समान झंै लाग्छ । काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं. १० मा २०५२ सालमा खुलेको रुद्रमति प्राथमिक विद्यालयको अवस्था राजधानीको विद्यालयको जस्तो छैन । कुनै विकट पहाडी गाउँको विद्यालयको जस्तो हालत छ । त्यहाँ पढ्ने सबै बालबालिकाहरु स्थानीय बासिन्दाका नभई उपत्यका बाहिरबाट मजदूरी गर्न आउने मजदू र, सुकुम्बासी र घरेलु कामदारका छोराछोरी हुन् ।

आफ्ना बालबालिकालाई पढाउने अभिभावकहरु प्राय सबै गाउँबाट विभिन्न कारणले विस्थापित भई राजधानी प्रवेश गरेकाहरु छन् । बालबालिकालाई विद्यालय पठाउनुपर्छ भन्ने चेतना यी सबै अभिभावकलाई भए पनि बिहान बेलुकाको छाक टार्ने समस्याले पीडित यी मजदूरहरु आफ्ना बालबालिकालाई महँगो विद्यालय पढाउन नसक्ने बताउँछन् । नजिकैको ठूलो निजी विद्यालयतिर औँल्याउँदै अभिभावक कृष्णकुमारी भुजेल भन्छिन्–“आय स्रोत राम्रो भएको भए मेरो छोराछोरीलाई यहाँ होइन, ऊ त्यहाँ पढाउँथे ।”

सार्वजनिक विद्यालयका अभिभावकहरु पढाइको गुणस्तर राम्रो भएन भनी गुनासो गरे पनि विद्यालय गएर कहिल्यै सोधखोज गर्दैनन् । रुद्रमति प्राविकी प्रधानाध्यापिक मञ्जु श्रेष्ठका अनुसार छोराछोरीले विद्यालय गएर कति सिक्यो, कति पढ्यो वा पढेन भन्ने चासो लिने अभिभावक यो विद्यालयमा छैनन् । त्यसो त अभिभावक पनि यो कुरा स्वीकार्छन् । धनकुटा जिल्लाबाट मजदूरी गर्न काठमाडौँ आएकी अभिभावक मनमायाँ थापा मगर भन्छिन्, “आफूलाई विहान भात खाएपछि बेलुका के खाने भन्ने समस्याले पिरोलिसक्छ, के को बच्चाले पढ्यो÷पढेन भन्ने चिन्ता लिनु ?” सर्लाहीबाट मजदूरी गर्न काठमाडौँ आएका अर्का एक अभिभावक रामबहादुर विश्वकर्माको आफ्नै कथा छ ! भन्छन्, “ज्यामी कामबाट दिनको सयदेखि एकसय चालीस रुपैयाँसम्म कमाउँछु । त्यतिले ६ जनाको परिवार पाल्न नै धौधौ पर्छ । छोराछोरीको लागि चाहिने कापी, कलम र विद्यालय पोशाक कसरी किन्ने ?”

अभिभावक पनि गरिब छन्, भौतिक हिसाबले विद्यालय त्यत्तिकै दरिद्र छ । विद्यालयको एकमात्र भवनमा पर्याप्त डेस्क–बेञ्च छैनन् । विद्यालयको ढोका पुरानो टीनबाट बनेको छ र बालबालिकालाई खेल्नका लागि मैदान र खेलकुद सामग्री छैनन् । तीन कक्षामा अध्ययनरत रामकुमारी बिश्वकर्मा भन्छिन्, “विद्यालयमा खाने पानी समेत छै्रन । अझै विद्यालयमा शौचालय नभएकोले हामीलाई दिसा–पिसाब गर्न समेत विद्यालय छोडी अन्यत्र जानुपर्दा पढाइमा बाधा पुगेको छ ।”

सरकारले सबै विद्यालयमा खानेपानी र शौचालय निर्माणका लागि भनेर बजेट छुट्याएको छ तर यो विद्यालयमा ती सुविधा छैनन् । विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष रामनाथ तिमिल्सिना भौतिक पूर्वाधारको कमी र अन्य कमजोरीका कारण आफूहरु सम्भ्रान्त अभिभावकहरुबाट हेपिनुपरेको तीतो अनुभव सुनाउँछन् । उनी भन्छन्, “भौतिक र व्यवस्थापकीय अस्तव्यस्तता देखेर होला छिमेकी धनी अभिभावकहरु यो विद्यालयलाई खातेहरुले पढ्ने विद्यालय भनी नाक खुम्च्याउँछन् ।”

शिक्षा मन्त्रालय, विद्यालय प्रशासन महाशाखाका प्रमुख रामप्रसाद बस्याल एउटा प्राथमिक विद्यालय सञ्चालन गर्नका लागि यसका न्यूनतम भौतिक पूर्वाधारहरु हुनु जरुरी भएको बताउँछन् । उनको भनाइमा, एउटा प्राथमिक विद्यालयमा स्वच्छ पिउने पानी, शौचालयको व्यवस्था, विज्ञान प्रयोगशाला, बालबालिकाका लागि खेल्ने सामग्री र खेल्नका लागि प्रशस्त मैदान हुनु जरुरी छ । उनी थप्छन्, “खेलकुदबाट पनि बालबालिकाहरुले धेरै कुरा सिक्ने गर्छन् । अझै शारीरिक र मानसिक विकासका लागि खेलकुद अनिवार्य छ ।” रुद्रमति प्राविमा यीमध्ये कुनै पनि सुविधा छैन । प्रधानाध्यापिका मञ्जु श्रेष्ठ भन्छिन्, “विद्यालयलाई चाहिने पाठ्यपुस्तक लगायत पुस्तकालय र अन्य खेलकूद सामग्री, खेल मैदान केही पनि छैन । शिक्षक दरबन्दी कम भएको कुरा बारम्बार जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा उजुरी गर्दा पनि हालसम्म कुनै सुनुवाई भएको छैन ।”

विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष रामनाथ तिमिल्सिना वेदना थप्छन्, “सरकारी अनुदानको अपुग, आर्थिक सहयोगको कमी र गरीव तथा दलित छात्रछात्राहरुको बाहुल्यता भएको विद्यालयमा भौतिक सुविधा थप गर्न गाह्रो भएको बताउँछन् । तिमिल्सिना भन्छन्, “अभिभावकहरु केही योगदान गर्न सक्षम छैनन् । विद्यालयमा अध्यननरत विद्यार्थीका अभिभावकहरु सबै निम्न आय भएका छन् ।” सामान्यतया दूषित ढल तथा फोहोरमैलाभन्दा मानव आवास क्षेत्र टाढा हुनु जरुरी छ । तर रुद्रमति प्रावि धोवीखोलाको किनारैमा अवस्थित हुँदा त्यहाँको प्रदूषित हावापानी बालबालिकाका लागि उपयुक्त नभएको विज्ञहरु बताउँछन् ।

त्रिचन्द्र सैनिक अस्पतालका फिजिशियन डा. पविता राई यस्तो फोहोरमैला र दुर्गन्ध फैलिएको क्षेत्रमा मलेरिया, झाडापखाला जस्ता महामारी रोग लाग्ने सम्भावना रहने बताउँछिन् । फोहोर वातावरण र प्रदूषित हावापानीको बीचमा बस्दा विद्यार्थीको शारीरिक मात्र होइन मानसिक असर समेत पर्ने सम्भावना रहन्छ । डा. राई भन्छिन्, “यदि यस्तो फोहोरमैला र प्रदूषित हावापानी भएको क्षेत्रमा जानुप¥यो भने पनि मास्कको प्रयोग गर्नुपर्छ । र, यस्तो स्थानमा लगातार लामो समयसम्म बसिराख्नु पनि हुँदैन ।”

छिट्टै नेपालमा पनि आइपी टिभी

टेलिकमको लक्ष्यअनुसार काम हुन सके आउँदो एक वर्षभित्र तारवाला टेलिफोनका उपभोक्ताले केबुल टिभीसमेत प्रयोग गर्न पाउने छन्। त्यसपछि अहिले जस्तो टेलिफोन, केबुल टिभी र इन्टरनेटका लागि छूट्टाछूट्टै तार प्रयोग गर्नूपर्ने छैन।

नेपाल टेलिकमले टेलिफोनको तारबाट टेलिफोनमात्र नभै इन्टरनेट र केबुल टिभीसमेत दिने प्रविधि ल्याउन लागेको हो। एक वर्ष अघिदेखि यस्तो प्रविधिको चर्चा भए पनि टेलिकमले उपकरण किन्न हालै सुचना प्रकाशित गरेको छ।

अहिले टेलिफोनको तारबाट एडिएसएल प्रविधिबाट इन्टरनेट चल्छ। तर, केबुल टिभी भने चलिसकेको छैन।

एनजिएनअर्न्तगत वितरण हुने इन्टरनेट अहिलेको एडिएसएल दाँजोमा सस्तो र द्रूतगतिको हुन्छ।

'नेक्स्ट जेनेरेसन नेटवर्क (एनजीएन)' भनिने यस्तो प्रविधि ल्याउन टेलिकमले काम सूरु गरिसकेको छ। 'हामीले उपकरण किन्न टेण्डर आव्हान गरिसकेका छौं,' टेलिकमका नायव प्रवन्ध निर्देशक अनुपरन्जन भट्टराईले भने।

टेलिकमले चारलाख लाइन एनजीएन किन्ने योजना बनाएको छ। यसका लागि तीनदेखि चार करोड अमेरिकी डलर खर्च हुने अनुमान छ। 'बढीमा चार करोड डलर खर्च हुने अनुमान गरिएको छ,' भट्टराईले भने।

एनजीएनको मुल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा छोटो समयमै तलमाथि भैरहने हूँदा टेलिकमले अनुमान गरेको यो मुल्यभन्दा अझै सस्तोमा पनि पाउनसक्छ।

टेलिकमको लक्ष्यअनुसार काम भए एक वर्षभित्र काठमाडौंबासीले एउटै तारबाट तीन किसिमको सेवा लिन सक्ने छन्। अहिले टेलिकमले तारबाट टेलिफोन र इन्टरनेट सेवा दिइरहेको छ। केबुल टिभीसमेत टेलिफोनको तारबाट प्रशारण गरेर ग्राहकका घरसम्म पूर्‍याउन निजी कम्पनीसँग 'सेयरिङ' गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ।

टेलिफोनको तारबाट केबुल टिभी दिन दूई विदेशी कम्पनीले चासो देखाएका छन्। यसका लागि चीनको जेडटीई र अमेरिकाको यूटिस्टार कम्पनीले केही महिना अघि टेलिकमलाई प्रस्ताव बुझाएको स्रोत बताउँछ।

टेलिफोनको तारबाट प्रसारण हुने केबुल टिभीलाई आइपी (इन्टरनेट प्रोटोकल टिभी) भनिन्छ। यस अर्न्तगत लाइभ र रेकर्डेड टेलिभिजन कार्यक्रमसमेत ग्राहक कहाँ पूर्‍याउने तयारी सूरु गरेको हो।

भारतमा दुरसञ्चार सेवा प्रदायक कम्पनी एअरटेलले गत माघ पहिलो सातादेखि आइपी टिभी सूरु गरेको छ। एअरटेलले टेलिफोन तारबाटै एक सय च्यानल टिभी सेटसम्म पूर्‍याइरहेको छ। सूरुको चरण भएकाले शूल्क च्यानलको संख्याअनुसार कम्तिमा ६ सय देखि १ हजार भारतीय रुपियाँसम्म तोकिएको छ।

फेसबुक प्रयोग गर्ने विद्यार्थीको जीपीए नगर्नेको भन्दा कम

कलेजमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरुमध्ये फेसबुक प्रयोग गर्ने विद्यार्थीहरुको कुल औसत अंक (जीपीए) फेसबुकको सदस्य नभएका वा प्रयोग नगर्ने विद्यार्थीहरुको तुलनामा निकै कम हुने अध्ययनले देखाएको छ ।

ओहियो स्टेट युनिभर्सिटीका पीएचडीका विद्यार्थी अरेन कारपिन्स्की र उनका सहयोगी ओहियो डोमिनिकन युनिभर्सिटीका एडम डबरस्टेइनले गरेको एक अध्ययनमा फेसबुकको नियमित प्रयोगकर्ताको औसत अंक यसको सदस्य नभएका विद्यार्थीहरुको तुलनामा निकै कम आउने गरेको देखिएको छ । फेसबुकको हालसम्म विश्वभर २०० मिलियन अर्थात लगभग २० करोड सदस्यहरु छन् । “वास्तवमा अधिकांश विद्यार्थीहरु जो दैनिक फेसबुक प्रयोग गर्छन् उनीहरुले आफ्नो पढाइ र समयको एक ठूलो हिस्साको बर्वाद गर्छन् ।” अनुसन्धानकर्ताहरुले भनेका छन् ।

अनुसन्धानकर्ता कारपिन्स्कीले भनेका छन्, “हाम्रो अध्ययनले के देखाउँछ भने फेसबुक प्रयोग गर्ने विद्यार्थीले आफ्नो कुल समयको बढी समय फेसबुकमा र कम समयमात्र पढाइमा खर्चने गर्छ । फेसबुक प्रयोग गर्नु हरेक वर्ग र पुस्ताको एउटा बानी बनिसकेको छ, तर मलाई लाग्छ फेसबुक एउटा गजवको सत्य तथ्य हो ।”

यो अध्ययनको रिपोर्ट अमेरिकन एजुकेशन रिसर्च एशोसियसनमा २००९ अप्रिल १६ मा बुझाइएको थियो । उक्त अध्ययन २१९ ग्राजुयट गरिसकेका र ग्राजुयट नगरेका विद्यार्थीहरुमा गरिएको थियो जसमा फेसबुक प्रयोग गर्नेको जीपीए नगर्नेहरुभन्दा निकै कम भएको देखिएको थियो । उक्त अध्ययनमा फेसबुक प्रयोग गर्नेको जीपीए दर ३.० देखि ३.५ मात्र देखिएको थियो भने प्रयोग नगर्नेको जीपीए ३.५ देखि ४.० देखिएको थियो । यसको मुख्य कारण फेसबुक प्रयोग गर्नेहरु साथीहरुको ठूलो सञ्जालमा आवद्ध हुने हुँदा बढी समय खर्च हुने र प्रयोग नगर्नेहरुको सञ्जाल सानो हुने हुँदा बढी समय पढाइमा लगाउन सकिने बताइएको छ ।

समुदायको सक्रियतामा लोडसेडिङमुक्त गाउँ

– आदेश कर्माचार्य, राकम, कर्णाली

नेपाल जलस्रोतमा विश्वकै दोस्रो धनी देश मानिन्छ । यस हिसाबले नेपालमा खानेपानी, विद्युत र सिँचाईको प्रशस्त सुविधा हुनुपर्ने हो । तर सरसर्ती हेर्दा पनि नेपालका खेती योग्य जमिनको लगभग एक चौथाई जमिनमा पनि सिँचाईको सुविधा छैन । त्यसैगरी राजधानी लगायत देशका हरेक स्थानमा खानेपानीको अभाव छ । दूषित खानेपानीका कारण नेपालमा बर्षेनी हजारौँ मानिसले ज्यान गुमाउने गर्छन् । विश्वमै नेपालमात्रै यस्तो देश होला जहाँ वर्षाको समयमा समेत विद्युतको अभावले लोडसेडिङ हुने गर्छ । अझै नेपालमा दैनिक २० घण्टा सम्म लोडसेडिङ भएको उदाहरण छ ।

तर नेपालको मध्यपश्चिम क्षेत्रमा पर्ने विकट ठाउँ राकम, कर्णालीमा कहिल्यै पनि लोडसेडिङ भएन । यहाँका बासिन्दाहरुको आफ्नै पहलमा सञ्चालित विद्युतउत्पादन गृहले राकम वरपरका लगभग २०० घरपरिवारलाई बत्ती बाल्न पुग्ने विजुली उत्पादन गरेको छ । त्यो पनि कर्णाली या कुनै ठूलो नदीबाट होइन, राकम हुँदै बग्ने सानो खोलाबाट यहाँ बिजुली निकालिएको छ । यहाँ विजुलीको दुरुपयोग गरिँदैन, विजुलीबाट यहाँ बत्ती मात्र बाल्न पाइन्छ । र, बत्ती पनि कम विजुली खपत गर्ने सिएफएल चीम मात्र प्रयोग गर्न दिइन्छ ।

नेपालका अधिकांश भागमा राकमको जस्तो हजारौँ खोलानालाहरु छन् । तर ती खोलानालाबाट बिजुली निकाल्न सकिएको छैन । राकमका स्थानीय बासिन्दा झैँ अन्य स्थानका बासिन्दामा पनि स्थानीय स्रोत साधनको उपयोग गर्न आफै अघि सर्नुपर्छ भन्ने चेतना आइदिएमा गाउँ गाउँमा बिजुली बत्तीको उज्यालो पुग्ने थियो होला ।

तस्विरः आदेश कर्माचार्य