Showing posts with label Feature. Show all posts
Showing posts with label Feature. Show all posts

Thursday, June 10, 2010

फुटबल विश्वकप सुरु

२०६७ जेठ २८ शुक्रबारबाट दक्षिण अफ्रिकामा सुरु हुन लागेको विश्वकप फुटबलमा संसारका ३२ उत्कृष्ट देश उपाधी हात पार्न प्रतिस्पर्धामा ओर्लने छन्। र तिब्र एवं प्रतिस्पर्धात्मक स्पर्धाले संसारभरका करोडौं प्रशंसकको मुटुको ढुकढुकी बढाउने छ।

त्यससँगै सबैमा फुटबलको विश्व विजेताले पाउने कप कसले भेटाउला भन्ने उत्सुकता हुने छ। आखिर मैदानमा उपस्थित वाहेक २ सय १४ राष्ट्रका ३ सय ७६ टेलिविजन च्यानलको माध्यमबाट हरेक ९० मिनटको प्रतिस्पर्धालाई उत्सुकताकासाथ हेर्ने ७१ करोड ५० लाख दर्शकलाई आकर्षित गरिरहेको विश्वकप के हो, यो कस्तो छ त?फुटबल विश्वकपको पहिलो ट्रफीको नाम जुल्स रिमेट ट्रफी थियो। यसको डिजाई सन् १९३०मा गरिएको थियो।
ब्राजिलले सन् १९७०मा तेस्रो पटक ट्रफी जितेपछि त्यसलाई परिवर्तन गरियो र नाम दिइयो विश्वकप ट्रफी। १८ क्यारेट सुनबाट बनाइएको ३६ सेमी उचाइको यही ट्रफी नै अहिले पृथ्वीको चासोको केन्द्र बनेको छ। यसको कुल तौल ६ दशमलव १७५ किलोग्राम छ र यसको व्यास १३ सेन्टिमिटरको छ।यही विश्वकप प्रतियोगितामा सुरक्षा व्यवस्था चुस्त राख्न विशेष रुपमा प्रशिक्षित ४१ हजार प्रहरी परिचालन गरिने भएको छ। यसको कुल खर्च १ अर्ब ४४ करोड नेपाली रुपैया लाग्ने छ।
यस वाहेक ४० वटा हेलिकोप्टर आकासमा गस्तिमा व्यस्त रहनेछन् भने सय वटा विएम डब्लु कारले स्टेडियम तर्फको राजमार्गमा गस्ती गर्ने छन्।फुटबलको लोकपृयता यस खेलसँग जोडिएको मानिसहरूको संख्याबाट गर्न सकिन्छ। जस अनुसार विश्वभरी २७ करोड व्यक्ति खेलाडी, प्रशिक्षक एवं अधिकारीका रुपमा फुटबलसँग जोडिएका छन्। ति मध्ये ३ करोड ८० लाख दर्ता भएका महिला तथा पुरुष खेलाडी हुन्। पछिल्लो १० वर्षमा दर्ता भएका महिला फुटबल खेलाडीको संख्या ५४ प्रतिसतले बढेर ४१ लाख पुगेको छ।यस विश्वकपको अहिलेसम्म ३४ लाख टिकट विक्री भइ सकेको छ भने ६४ म्याचका लागि टेलिविजन प्रसारण अधिकार फिफाले ३४ अर्ब डलरमा वेचेको छ।

विशेष किसिमका जर्सी र बुट-यस विश्वकप विशिष्ट बन्न पुगेको अर्को कारण यसमा देखिएका जर्सी र बुटको विशेषताहरू पनि हुन्।

विश्वकपमा सहभागी नौ राष्ट्रले लगाउने नाइकको कन्सिडर्ड जर्सी वास्तवमा प्लास्टिकको बोतललाई 'रिसाइकल' गरेर बनाइएको हो। जापान र ताइवानको फोहरको थुप्रोबाट ल्याइएका यी बोतललाई पगालेर पोलिस्टरको धागोमा परिणत गरियो अनी त्यसबाट जर्सी बनाइयो। यसरी एउटा जर्सी बनाउन आठ वटा वोतल लागेको थियो।

त्यसैगरी हरेक विश्वकपमा हेर्न पाइने फुटबल बुटको विविधताले दक्षिण अफ्रिकामा पनि निरन्तरता पाएको छ। यस क्रममा एडिडास र नाइक अगाडी देखा परेका छन्। एडिडास एफ-५० एडिजेरो टिआर एक्स एफ जिको तौल १ सय ६५ ग्राम छ र यो विश्वकै हलुको फुटबल बुट हो। त्यस्तै नाइक मर्कुरियल सुपरफ्लाई-२ को तौल २ सय ३६ ग्राम छ।

Friday, October 30, 2009

गुणस्तरीय शिक्षाका लागि शैक्षिक बचत कार्यक्रम

– कपिल श्रेष्ठ, झिँगान, दोलखा

दोलखा जिल्लाको झिँगान गाविस सदरमुकाम चरिकोटबाट झण्डै १८ किलो मिटर पर रहेको छ । २०५१ सालसम्म यस गाविसमा कुनै पनि निजी वा सामुदायिक विद्यालयहरू थिएनन् । यहाँका बालबालिका झण्डै दुई घण्टा हिँडेर खरिढुङ्गाको सुर्के माध्यामिक विद्यालय पढ्न जान्थे । यति लामो बाटो दैनिक हिँडेर जाँदा बालबालिकालाई निकै समस्या पर्नुका साथै अनेकौँ दुर्घटना भएको अनुभव सुनाउँछन् गाउँलेहरू । त्यतिबेला विद्यालय जाने बालबालिकालाई कतिपटक खोलाले बगाएको र सडक दुर्घटनामा पर्ने गरेको प्रशस्त उदाहरणहरू छन् ।

स्थानीय जनतामा बढदै गएको शिक्षा सम्बन्धी चेतनाका कारण २०५१ सालमा स्थानीय गाउँलेकै पहलमा चन्दा संकलन गरेर सार्वजनिक जग्गामा सानो झुपडी निर्माण गरी प्रस्तावित कालिदेवी प्राथमिक विद्यालय स्थापना गरिएको थियो । यो विद्यालयको स्थापना पछि स्थानीय बालबालिकालाई पढन जान सजिलो मात्र भएन स्थानीयबासीले शिक्षाको महत्व पनि बुझ्दै गए ।

विद्यालय स्थापनासँगै विद्यार्थी संख्या दिनदिनै बढ्दै गयो र सँगसँगै शिक्षककको आवश्यकता पनि बढ्दै गयो । तर समुदायले सक्दो प्रयास गर्दा पनि सरकारी स्तरबाट शिक्षकको व्यवस्था हुन सकेन । समुदायको आफ्नो व्यवस्थापनमा हालसम्म जेनतेन चल्दै आएको यो विद्यालयलाई अहिले भने निकै समस्या परिरहेको छ । हालसम्म सरकारको आँखा पुग्न नसकेको यो विद्यालयका गरिब विद्यार्थीहरूलाई कसरी गुणस्तरीय शिक्षा दिन सकिन्छ भन्ने विषयमा शिक्षकहरू पनि चिन्तित छन् ।

विद्यालयसँग भौतिक पूर्वाधारको नाममा एउटा मात्र पुरानो भवन छ । कक्षा पाँच सम्म पढाइ हुने यस विद्यालयमा जम्मा चारवटा कोठाहरू रहेका छन् र कार्यालय पनि विद्यार्थी पढने कक्षाकै एउटा कुनामा राखिएको छ । १५० भन्दा बढी विद्यार्थीहरू रहेको यस विद्यालयमा जम्मा चारजना शिक्षकहरूले बालबालिकालाई अँध्यारो कोठामा पढाउँदै आएका छन् । कक्षा कोठा समेत पर्याप्त नभएको यस विद्यालयमा अतिरिक्त क्रियाकलाप कक्ष र पुस्तकालयको त सम्भावना नै छैन ।

अँध्यारो कोठा, विद्यार्थीको अत्याधिक चाप र चिसो ठाउँका कारण विद्यार्थीहरूमा पढ्ने भन्दा पनि विद्यार्थीहरूलाई मानसिक रुपमा पीडित भएको प्रष्ट देख्न सकिन्छ । गाउँबाट लगभग आधा घण्टाको बाटो हिँडेर पुगिने यो विद्यालयका विद्यार्थीहरू दिउँसो खाजा खान घर गएपछि प्रायः जसो फर्कदैनन् । यसले गर्दा बीचमा कक्षा छोड्ने विद्यार्थीहरूको संख्या बढ्दै गएको बताउँछन् प्रधानाध्यापक दावा शेर्पा ।

यस गउँका अधिकांश अभिभावकहरूको मुख्य पेशा खेती किसानी हो । आफ्नो गुजाराका लागि कृषिमा व्यस्त रहने हुँदा उनीहरूको विद्यालय प्रति चासो घट्दै गएको महशुस गर्न सकिन्छ । यो गाविसका अधिकांश पुरुष अभिभावकहरू कोही कामको खोजीमा सदरमुकाम चरिकोट जान्छन् त कोही राजधानी जाने गरेका छन् । घरमा भएका महिला अभिभावकहरू गाउँले भेला र अन्य कार्यक्रममा उपस्थित हुने भए पनि आफ्नो कुरा प्रष्ट राख्न नसकेको देखिन्छ । विद्यालय समुदायको दायित्व हो र यसका लागि केही गर्नुपर्छ भन्ने भावना गाउँलेमा रहे पनि सही मार्गदर्शन दिने व्यक्तिको अभाव यो गाउँमा प्रष्ट देखिन्छ ।

गाउँमा विद्यालय भएपछि आफ्ना बालबालिकाहरूको पढाइ सुधार भएको छ तर विद्यालयको आर्थिक स्रोत नभएकाले योग्य शिक्षक तथा भौतिक पूर्वाधारको आवश्यकता रहेको विद्यालयका प्रधानअध्यापक दावा शेर्पा बताउँछन् । आफूहरूले धेरै दुःख गरेर विद्यालयलाई यहाँसम्म ल्याएपछि विद्यार्थी संख्या पनि बढेको तर आर्थिक अभावले विद्यालयलाई भवन अभाव रहेको तथा पर्याप्त शिक्षक राख्न नसकेको बताउँछन् विद्यालय व्यवस्थापन समितिका उपाध्यक्ष हर्कबहादुर श्रेष्ठ । अष्ट्रेलियन स्वयंसेवक समुह कन्प्लान्टको आर्थिक सहयोगमा सनराइज एजुकेशन फाउण्डेशनले नेपालका विपन्न विद्यालयहरूमा सामुदायिक विद्यालय सुधार तथा सहयोग कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । यही कार्यक्रम अन्तर्गत सहयोगी साथी कृष्णओम थापासँग म दोलखा जिल्लामा कार्यक्रम सञ्चालित विद्यालयको अनुगमन तथा नयाँ कार्यक्रम कार्यान्वयनका लागि गएको थिएँ ।

नयाँ विद्यालय खोजीको सिलसिलामा जिल्ला शिक्षा कार्यालयबाट यो विद्यालय अत्यन्तै पिछडिएको र जनजातीहरूको बाहुल्यता रहेको जानकारी पाइएको थियो । हामी त्यस विद्यालयमा पुग्दा हामीले सुनेका र देखेका कुराले मेल खाएपछि यो विद्यालयमा फाउण्डेशनले केही सहयोग गर्नुपर्छ र समुदायलाई विद्यालय प्रति उत्तरदायी कसरी बनाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा फाउण्डेशन केन्द्रित भयो ।

विद्यालय सुधार तथा सहयोग कार्यक्रम तयार भएपछि समुदायलाई बुझाउन झण्डै तिन महिना समय लाग्यो । विद्यालयलाई आर्थिक रुपमा सहयोग होस् भनेर शैक्षिक बचत कार्यक्रमको अवधारणा लागू गरियो । बचत कार्यक्रम लागू भएपछि अभिभावकले पनि कार्यक्रमलाई हार्दिकता साथ स्वीकार गरे । जम्मा तीस जना सदस्यबाट सुरु गरिएको कालिदेवी सामुदायिक बचत समूहमा दिन प्रतिदिन सदस्य संख्या बढ्दै गएको छ साथै कोषको रकम पनि बढदै गएको छ । फाउण्डेशनले बचत समूहको स्थापनाका लागि १५ हजार रुपैयाँ आर्थिक सहयोग गरेको थियो ।

आगामी दिनमा समुदाय र विद्यालयलाई आर्थिक रुपमा अझै मजबुत बनाउने उद्देश्यले तरकारी खेती, बाख्रा पालन तथा साना उद्यम सञ्चालन गर्न फाउण्डेशन मार्फत विद्यालयलाई सहयोग गरिने र विद्यालयले समुदायलाई ऋण लगानी गर्ने योजना रहेको छ ।

e-mail: kapilnp2001@yahoo.com

Bookmark and Share

Tuesday, October 6, 2009

थप सहयोगको आशमा राउटे

– कपिल श्रेष्ठ, दुल्लु, दैलेख

राउटेहरु दैलेख जिल्लाको दुल्लु गाविस वडा न ८ मा रहेका हाडाचौर भन्ने स्थानामा सरेका छन् । चालिस घरधुरी रहेको राउटे बस्ती अत्यन्तै रमणीय स्थानमा रहेको छ । तर पनि यो वस्ती वरपर अन्य मानिसहरुको बस्ती छैन र राउटेहरुको बस्ती जंगलको बिच भागमा बसेका छन् ।

गएको दशैँ मनाउन राउटेहरु निकै उत्साहित थिए र उनीहरुले सकेसम्मको तयारी पनि गरेका थिए । यसपालीको दशैमा सरकारले मासिक रुपमा दिने भनिएको भत्ता नपाउदा राउटेहरुमा निराशा भने छाएको थियो । सरकारले सामाजिक सुरक्षा अन्तर्गत राउटेहरुलाई महिनाको एक हजार दिने भनिए पनि तीन महिना बित्न लाग्दासम्म अझै भत्ता नआएको बताए । सहयोगी कृष्ण ओम थापाका साथ म दुल्लु पुग्दा राउटेहरुले “दशै आयो तर बली दिनका लागि तयारी भएको छैन” भन्दै थिए । उक्त समयमा नजिकै आएको दशैँ अनि खानेकुराको समस्याले राउटेहरु सामग्रीको जोगाड गर्नका लागि गाउँमा आफूले बनाएका काठका भाडा, कोशी, मधुस र अन्य सामाग्री बेच्न र साटनमा व्यस्त थिए ।

काठका सामाग्री बनाउन आफूले चाहेको जस्तो काठ नपाउने र आफूले गर्ने शिकारहरु पनि नपाउदा उनीहरु अहिले चिन्तित अवस्थामा रहेका छन् । यूएनडीपी– साना अनुदान कार्यक्रम र कन्टेम्पोररी भिजनको सहयोगमा यसपालिको दशैका निम्ति राउटेहरुलाई चालिस हजार रुपैयाँ सहयोग प्रदान गरिएको थियो । यो सहयोग पाएपछि राउटेहरुले दशैँका लागि केही राहत भएको भन्दै खुशी व्यक्त गरेका थिए । “सरकारको भत्ता पनि नपाउँदा दशैँ खल्लो होला भन्ने पीर परेको थियो तर यो सहयोगले मेरो जनता खुशी भएका छन् म पनि खुशी छु” राउटे मुखिया महिनबहादुर शाहीले भने ।

युएनडीपी– साना अनुदान कार्यक्रमको आर्थिक सहयोगमा कन्टेम्पोररी भिजनले कार्यान्वयन गर्दै आएको राउटे सहयोग कार्यक्रमको समयावधि अब पूरा भइसकेको जानकारी गराउँदा राउटे सहायक मुखिया ऐनबहादुर शाहीले “अब हामीहरु टुहुरा हुने भयो र अब हाम्रो हक र अधिकारका लागि कस्ले पहल गरिदिने” भन्दै दुःख व्यक्त गरे । यस कार्यक्रम अन्तर्गत हालसम्म राउटेहरुलाई खाद्यान्न तथा कपडा सहयोग, समुदायसँग अन्तरक्र्रिया कार्यक्रम, राउटे हक, अधिकारका लागि वकालत कार्यक्रमहरु सञ्चालन हुँदै आएको छ ।

मुखिया महिनबहादुर शाहीले “यो कार्यक्रमले गर्दा हामीलाई बन जंगलमा घुमफिर गर्न र स्थानीय व्यक्तिहरुलाई कोशी, झुमा बेच्न सजिलो भएको थियो अब गारो हुन्छ” भन्दै मन खिन्न बनाएपछि सहयोगी साथी कृष्ण ओम थापा र मलाई पनि एकछिन नरमाइलो महसूस भयो । अरु दिनको तुलनामा आज राउटेहरु त्यति धेरै खुशी थिएनन् हामीलाई लाग्यो आज यो वस्तीमा कुनै सदस्य गम्भीर विरामी भएको वा मृत्यु भएको हुन सक्छ ।

राउटे युवाहरु भने दशैको जोगाडका लागि काठका सामाग्री निर्माणमा व्यस्त रहेका थिए । राउटे महिलाहरु धान, जौ, मकै सुकाउनमा व्यस्त थिए भने केटाकेटीहरु कोही खेल्नमा र कोही अभिभावकले गरेको कामको सिको गर्नमा व्यस्त थिए । एक हप्ताको बसाइ पश्चात हामीले राउटे मुखिया महिनबहादुर शाहीसँग बिदा माग्यौ । पहिला पहिला यसरी विदा माग्दा खुशी साथ विदा दिने मुखियाले आज भने “धेरै टाडाबाट आउनु भयो, दुः ख भयो तपाईहरुलाई । राम्रोसँग काठमाडौं जानुस् र सरकारबाट हाम्रो लागि थप सहयोग लिएर आउनुहोस् । हामी राउटेहरुलाई माया नमारिदिनुस्, मेरा जनताहरु तपाईहरुको आशमा बसिरहने छन्” भन्दै निकै परसम्म हामीलाई छोड्न आए ।

मुखियाको त्यो आग्रह पश्चात काठमाडौँ पुगेपछि सहयोगका लागि सरकार र सहयोगी संस्थाहरुसँग आग्रह गर्ने बाचा गर्दै सहयोगी मित्रका साथ म काठमाडौँ लागेँ । मनमा अझै एक किसिमको खुल्दुली छ– राउटेसँग भेटघाटको तीन वर्ष लामो सम्बन्ध अब यहीँ सकिने हो कि फेरि अर्को कार्यक्रम लिएर आउनुपर्ने हो ? राउटेहरुलाई फेरि सहयोग लिएर आउँछु भनेको मेरो वाचा पूरा हुने हो कि नहुने हो भन्ने सोचाइले मलाई निकै सताएको छ ।

e-mail: kapilnp2001@yahoo.com
Bookmark and Share

Sunday, September 6, 2009

गरिब विद्यार्थीको गरिब विद्यालय

– कपिल श्रेष्ठ, काठमाडौं

रामकुमारी विश्वकर्मालाई सुविधा सम्पन्न विद्यालयमा पढ्ने रहर नभएको होइन । तर के गर्नु ? आर्थिक स्थिति कमजोर भएका कारण उनको रहर मनभित्रै गुम्सिएको छ । टाई बाँधेर स्कुल बसमा आफू जस्तै बालबालिका पढ्न गएको देखेर मन कुँडाउनेहरुको पंक्तिमा उनी एक्ली भने होइनन् । उनको विद्यालयका सबैजसो सहपाठीको उस्तै वेदना छ ।

राजधानीको केन्द्रमै रहे पनि भौतिक हिसाबले निकै दरिद्र देखिने रामकुमारीको विद्यालयको र उनको आर्थिक हैसियत समान झंै लाग्छ । काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं. १० मा २०५२ सालमा खुलेको रुद्रमति प्राथमिक विद्यालयको अवस्था राजधानीको विद्यालयको जस्तो छैन । कुनै विकट पहाडी गाउँको विद्यालयको जस्तो हालत छ । त्यहाँ पढ्ने सबै बालबालिकाहरु स्थानीय बासिन्दाका नभई उपत्यका बाहिरबाट मजदूरी गर्न आउने मजदू र, सुकुम्बासी र घरेलु कामदारका छोराछोरी हुन् ।

आफ्ना बालबालिकालाई पढाउने अभिभावकहरु प्राय सबै गाउँबाट विभिन्न कारणले विस्थापित भई राजधानी प्रवेश गरेकाहरु छन् । बालबालिकालाई विद्यालय पठाउनुपर्छ भन्ने चेतना यी सबै अभिभावकलाई भए पनि बिहान बेलुकाको छाक टार्ने समस्याले पीडित यी मजदूरहरु आफ्ना बालबालिकालाई महँगो विद्यालय पढाउन नसक्ने बताउँछन् । नजिकैको ठूलो निजी विद्यालयतिर औँल्याउँदै अभिभावक कृष्णकुमारी भुजेल भन्छिन्–“आय स्रोत राम्रो भएको भए मेरो छोराछोरीलाई यहाँ होइन, ऊ त्यहाँ पढाउँथे ।”

सार्वजनिक विद्यालयका अभिभावकहरु पढाइको गुणस्तर राम्रो भएन भनी गुनासो गरे पनि विद्यालय गएर कहिल्यै सोधखोज गर्दैनन् । रुद्रमति प्राविकी प्रधानाध्यापिक मञ्जु श्रेष्ठका अनुसार छोराछोरीले विद्यालय गएर कति सिक्यो, कति पढ्यो वा पढेन भन्ने चासो लिने अभिभावक यो विद्यालयमा छैनन् । त्यसो त अभिभावक पनि यो कुरा स्वीकार्छन् । धनकुटा जिल्लाबाट मजदूरी गर्न काठमाडौँ आएकी अभिभावक मनमायाँ थापा मगर भन्छिन्, “आफूलाई विहान भात खाएपछि बेलुका के खाने भन्ने समस्याले पिरोलिसक्छ, के को बच्चाले पढ्यो÷पढेन भन्ने चिन्ता लिनु ?” सर्लाहीबाट मजदूरी गर्न काठमाडौँ आएका अर्का एक अभिभावक रामबहादुर विश्वकर्माको आफ्नै कथा छ ! भन्छन्, “ज्यामी कामबाट दिनको सयदेखि एकसय चालीस रुपैयाँसम्म कमाउँछु । त्यतिले ६ जनाको परिवार पाल्न नै धौधौ पर्छ । छोराछोरीको लागि चाहिने कापी, कलम र विद्यालय पोशाक कसरी किन्ने ?”

अभिभावक पनि गरिब छन्, भौतिक हिसाबले विद्यालय त्यत्तिकै दरिद्र छ । विद्यालयको एकमात्र भवनमा पर्याप्त डेस्क–बेञ्च छैनन् । विद्यालयको ढोका पुरानो टीनबाट बनेको छ र बालबालिकालाई खेल्नका लागि मैदान र खेलकुद सामग्री छैनन् । तीन कक्षामा अध्ययनरत रामकुमारी बिश्वकर्मा भन्छिन्, “विद्यालयमा खाने पानी समेत छै्रन । अझै विद्यालयमा शौचालय नभएकोले हामीलाई दिसा–पिसाब गर्न समेत विद्यालय छोडी अन्यत्र जानुपर्दा पढाइमा बाधा पुगेको छ ।”

सरकारले सबै विद्यालयमा खानेपानी र शौचालय निर्माणका लागि भनेर बजेट छुट्याएको छ तर यो विद्यालयमा ती सुविधा छैनन् । विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष रामनाथ तिमिल्सिना भौतिक पूर्वाधारको कमी र अन्य कमजोरीका कारण आफूहरु सम्भ्रान्त अभिभावकहरुबाट हेपिनुपरेको तीतो अनुभव सुनाउँछन् । उनी भन्छन्, “भौतिक र व्यवस्थापकीय अस्तव्यस्तता देखेर होला छिमेकी धनी अभिभावकहरु यो विद्यालयलाई खातेहरुले पढ्ने विद्यालय भनी नाक खुम्च्याउँछन् ।”

शिक्षा मन्त्रालय, विद्यालय प्रशासन महाशाखाका प्रमुख रामप्रसाद बस्याल एउटा प्राथमिक विद्यालय सञ्चालन गर्नका लागि यसका न्यूनतम भौतिक पूर्वाधारहरु हुनु जरुरी भएको बताउँछन् । उनको भनाइमा, एउटा प्राथमिक विद्यालयमा स्वच्छ पिउने पानी, शौचालयको व्यवस्था, विज्ञान प्रयोगशाला, बालबालिकाका लागि खेल्ने सामग्री र खेल्नका लागि प्रशस्त मैदान हुनु जरुरी छ । उनी थप्छन्, “खेलकुदबाट पनि बालबालिकाहरुले धेरै कुरा सिक्ने गर्छन् । अझै शारीरिक र मानसिक विकासका लागि खेलकुद अनिवार्य छ ।” रुद्रमति प्राविमा यीमध्ये कुनै पनि सुविधा छैन । प्रधानाध्यापिका मञ्जु श्रेष्ठ भन्छिन्, “विद्यालयलाई चाहिने पाठ्यपुस्तक लगायत पुस्तकालय र अन्य खेलकूद सामग्री, खेल मैदान केही पनि छैन । शिक्षक दरबन्दी कम भएको कुरा बारम्बार जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा उजुरी गर्दा पनि हालसम्म कुनै सुनुवाई भएको छैन ।”

विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष रामनाथ तिमिल्सिना वेदना थप्छन्, “सरकारी अनुदानको अपुग, आर्थिक सहयोगको कमी र गरीव तथा दलित छात्रछात्राहरुको बाहुल्यता भएको विद्यालयमा भौतिक सुविधा थप गर्न गाह्रो भएको बताउँछन् । तिमिल्सिना भन्छन्, “अभिभावकहरु केही योगदान गर्न सक्षम छैनन् । विद्यालयमा अध्यननरत विद्यार्थीका अभिभावकहरु सबै निम्न आय भएका छन् ।” सामान्यतया दूषित ढल तथा फोहोरमैलाभन्दा मानव आवास क्षेत्र टाढा हुनु जरुरी छ । तर रुद्रमति प्रावि धोवीखोलाको किनारैमा अवस्थित हुँदा त्यहाँको प्रदूषित हावापानी बालबालिकाका लागि उपयुक्त नभएको विज्ञहरु बताउँछन् ।

त्रिचन्द्र सैनिक अस्पतालका फिजिशियन डा. पविता राई यस्तो फोहोरमैला र दुर्गन्ध फैलिएको क्षेत्रमा मलेरिया, झाडापखाला जस्ता महामारी रोग लाग्ने सम्भावना रहने बताउँछिन् । फोहोर वातावरण र प्रदूषित हावापानीको बीचमा बस्दा विद्यार्थीको शारीरिक मात्र होइन मानसिक असर समेत पर्ने सम्भावना रहन्छ । डा. राई भन्छिन्, “यदि यस्तो फोहोरमैला र प्रदूषित हावापानी भएको क्षेत्रमा जानुप¥यो भने पनि मास्कको प्रयोग गर्नुपर्छ । र, यस्तो स्थानमा लगातार लामो समयसम्म बसिराख्नु पनि हुँदैन ।”

Bookmark and Share

Sunday, August 30, 2009

ईंट्टाको भारीले थिचेको भविष्य

– आदेश कर्माचार्य । कपिल श्रेष्ठ, भक्तपुर

दाङ जिल्लाका चिन्तामणि के.सी. मुखैमा आएको एसएलसी परिक्षा छाडेर भक्तपुरको इँटाभट्टामा काम गर्न बाध्य भए । कारण, मुलुकमा चलेको हिंसा प्रतिहिंसाको अन्त्यहीन श्रृंखला । गत सालको एसएलसी परीक्षाको तयारी गरिरहेकै बेला माओवादीले आफ्नो सेनामा भर्ती हुन विद्यालयमै आएर उर्दी जारी गरेपछि चिन्तामणि केसी भागेर भक्तपुर आएका थिए । चिन्तामणि भन्छन्, “काम नगरी खान पाइदैंन पढेर मात्र के गर्नु ? दे शमा शान्ति छायो भने फेरि विद्यालय गएर दश कक्षादेखि नै पढ्छु ।”

चिन्तामणिको घरमा खाने, लाउने समस्या त थिएन । तर पनि माओवादीले जहिले पनि विद्यालयमा आएर कार्यक्रम गर्ने, कार्यक्रममा सँगै लिएर जाने, सेनामा भर्ना हुन उर्दी जारी गर्न थालेपछि उनी भागेर भक्तपुर आइपुगेका थिए ।

काभ्रेकी भगवती रञ्जिताले पढाई छोड्नमा चाहिं फरक कारण छ । उनको घरको कमजोर आर्थिक अवस्थाकै कारण केही समय पहिले भक्तपुरमा ईंट्टा बोक्न आएकी थिइन् । १४ वर्षीया भगवतीले इँटा भट्टामा ठूला व्यक्तिले सरह नै काम गर्नुपर्छ । भगवती भन्छिन्, “एक पटकमा इँटाभट्टामा २२ वटासम्म इँटा बोक्नुपर्छ ।” पढ्ने उमेरमा उनलाई यो भार किन बोक्नुप¥यो ? उनी उल्टै प्रश्न गर्छिन्, “आफ्नो घरमा खानको लागि अन्न र लुगा, कपडा नभएपछि कसरी पढ्नु ?” सँगैका साथीहरु पिठ्यूँमा झोलाभरी किताब र कापी बोकेर विद्यालय जाँदा उनलाई पनि विद्यालय जान मनलाग्छ । तर, इँटाभट्टामा दिनभरी माटोसँग खेल्नुपर्ने उनको आफ्नै बाध्यता छ ।

गरिबीकै कारण कतिपय अभिभावकले आफ्ना छोराछोरीलाई विद्यालय पठाउनुको सट्टा आफूसँगै इँटाभट्टामा काम गराउन ल्याएका छन् । सिन्धुपाल्चोक, छहरेकी कान्छीमायाँ तामाङ भन्छिन्, “छोराछोरीलाई पनि सँगै ल्याए आफूलाई काम पनि सघाउँछ । अलिअलि भए पनि पैसा पनि कमाउँछ । त्यसैले मैले पनि आफ्ना एक छोरा र तीनवटी छोरीलाई सँगै ल्याएकी छु ।”

इँट्टा बोक्ने र माटो मुछ्ने काममा व्यस्त इँट्टाभट्टाका बालबालिका कसैले आफूलाई पढाइदिए पढ्ने इच्छा भएको बताउँछन् । सल्यान जमकोट गाविस घर भएका १३ वर्षीय जससिंह कुँवर इँट्टाभट्टामा काम गर्नु आफ्नो रहर नभई बाध्यता भएको बताउँछन् । उनी भन्छन्, “बिहान उठेदेखि बेलुका आँखाले देखुन्जेलसम्म इँट्टा बोक्नुभन्दा त कसैले घरमा काम गर्न राखेर पढाइदिएहुन्थ्यो ।” उनी आफूलाई इँटाभट्टामा काम गर्नुपर्दा साह्रै नरमाइलो लागेको बताउँछन् ।

माघ महिनाको चिसो मौसम भए पनि इँट्टाभट्टामा काम गर्ने सबै मजदुरहरु आफ्नो खलामा बनाइएको काँचो इँट्टाको छाप्रोमा बस्छन् । चिसो भुइँ अनि काँचो इँट्टाको छाप्रोमा बस्ने यी बालमजदुरहरु एक दिन आफ्नो भविष्य फेरिने विश्वासमा छन् । इँट्टाभट्टा ठेकेदार भने बालबालिकालाई अरु केही सुविधा दिन नसके पनि बस्नलाई निःशुल्क छाप्रो उपलब्ध गराएको बताउँछन् । इँट्टा उत्पादन समितिका अध्यक्ष विश्वराम कवाङ्गका अनुसार भक्तपुर जिल्लामा मात्र अहिले ९२ वटाभन्दा बढी इँट्टाभट्टा सञ्चालनमा रहेका छन् । यति धेरै इँट्टाभट्टामा कति बालबालिका काम गर्छन् भन्ने तथ्यांक समितिसँग छैन । यी इँट्टाभट्टामा माटो खन्ने, मुछ्ने, इँट्टा बोक्ने, पोल्ने लगायतका काम गर्ने धेरैजसो बालमजदुरहरु छन् ।

पैसा कमाउने सपना देखेर इँट्टाभट्टामा काम गर्न आउने बालबालिकाले मुश्किलले काम पाउने ६ महिना मात्र हो । इँट्टा बनाउने मौसम भनेको मंसिरको पहिलो हप्तादेखि बैशाखसम्म मात्र हो । त्यतिबेलासम्ममा यी बालमजदुरहरुले विद्यालय पनि छाडिसकेका हुन्छन् र रोजगारविहीन पनि हुन पुग्छन् । इँट्टाभट्टामा बिहानदेखि बेलुकीसम्म काम गर्दा यी बालबालिकाले मुश्किलले महिनाको दुईदेखि तीन हजारसम्म कमाउँछन् । भगवती रञ्जिता भन्छिन्, “महिनाभरी काम गर्दा जम्मा तीनहजार रुपैयाँ पाइन्छ ।” जससिंह कुँवर आफूले महिनाभरी काम गर्दा दुई हजारसम्म कमाइ हुने बताउँछन् । उनी भन्छन्, “आफूले कमाएको त्यही दुई हजारले गाउँमा आफ्नो परिवार पालिएको छ ।”

इँट्टाभट्टा ठेकेदारहरुका अनुसार यहाँ काम गर्ने बालबालिकाहरु १ देखि ५ सम्म पढेका र बीचैमा पढाइ छाडेर आएकाहरु बढी छन् । केही बालबालिका भने ६ महिना इँट्टा बोक्छन् र जाँच दिने बेलामा मात्र विद्यालय जान्छन् । तर यसरी परीक्षा मात्र दिन जाने बालमजदुरहरु प्रायः असफल हुने गरेको बताउँछन् । पढाइ छोडेर इँट्टाभट्टा आएकामध्ये धेरैजसो गरिबीका कारणले आएको बताउँछन् भने बाँकी देशमा चर्केको द्वन्द्वबाट विस्थापित भएकाहरुको परिवार र छोराछोरीहरु छन् । यहाँ काम गर्ने धेरैजसो बालबालिकाहरु रोल्पा, दाङ, काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक र रामेछाप जिल्लाका रहेका छन् । उनीहरु सबै द्वन्द्व र गरिबीकै कारण आफूहरुले पढाइ छाड्नुपरेको बताउँ छन् ।

यहाँ काम गर्नेमध्ये रोल्पाका मजदुरहरु इँट्टा बोक्नमा नाम कमाएका छन् भने काभ्रेका मजदुरहरु पत्थरीको काम गर्न सिपालु रहेको इँट्टाभट्टा सञ्चालकहरु बताउँछन् । यहाँ काम गर्ने प्रायः बालबालिकाहरु १२ देखि १४ वर्षसम्मका रहेका छन् । उनीहरुको आफूले कमाएको पैसा घर नपठाउने हो भने घरमा खानकै समस्या भएको बताउँछन् ।

– शिक्षा लेख सँगालो (वर्ष २, अंक १९, २०६१ फागुन)का लागि तयार पारिएको
Bookmark and Share

Monday, August 10, 2009

शिक्षक नै व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष

















आदेश कर्माचार्य, कपिल श्रेष्ठ

सिन्धुपाल्चोकको सरस्वती उच्च माध्यमिक विद्यालय, ग्याल्थोमका सहायक प्रधानाध्यापक हरिकुमार शर्मा विद्यालय व्यवस्थापन समितिको अध्यक्षमा निर्वाचित भए । आफू पनि एउटा अभिभावक भएकाले विद्यालयको व्यवस्थापन समितिमा बस्ने इच्छा भएको र यसका लागि आफू योग्य भएको उनको तर्क थियो । तर, काठमाडौँको मूलपानी गाउँ विकास समिति वार्ड नं. ३ मा रहेको आनन्दभैरव निम्न माध्यमिक विद्यालयमा व्यवस्थापन समिति खाली छ । व्यवस्थापन समिति गठन गर्नमा हालसम्म कतैबाट चासो नदेखाएको बताउँदै ‘अभिभावकले दवाव नदिएसम्म समिति गठन हुँदैन’ भन्नुहुन्छ विद्यालयका प्रधानाध्यापक विश्वनाथ लामिछाने ।

समिति गठन हुनुभन्दा नहुँदा कार्य सञ्चालन गर्न सजिलो पर्ने ठानी उक्त विद्यालयमा व्यवस्थापन समिति गठन नगरिएको हो । आनन्दभैरव निमावि त एउटा नमुना मात्र हो । यहाँका बालबालिकाहरूलाई स्थानीय अभिभावकले संस्थागत विद्यालयमा पढाउने भएकाले गाउँको सामुदायिक विद्यालयप्रति उनीहरूको चासो छैन । त्यसैले त्यहाँ विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन प्रक्रिया अघि बढेन । अधिराज्यका विभिन्न ठाउँमा व्यवस्थापन समितिका पदाधिकारीको छनौटका थरिथरी कथाहरू आइरहेका छन् । कतै स्रोत व्यक्तिहरू व्यवस्थापन समितिमा आउन चाहिरहेका छन् । कतै शिक्षकहरू आफैं नै व्यवस्थापन समितिमा बस्न चाहिरहेका छन् । कतै राजनीतिक विवादमा व्यवस्थापन समिति गठन हुन सकिरहेका छैनन भने कतै राजनीतिक दलहरूले भागबण्डा गरेर पदहरूको विभाजन गरेका छन् । तर, बहुसंख्यक ठाउँहरूमा शिक्षकहरूले व्यवस्थापन समितिको आवश्यकता ठानेर त्यसै अनुसारको सूचना सार्वजनिक नगर्दा व्यवस्थापन समितिको निर्वाचन प्रक्रिया अगाडि बढ्न सकिरहेको छैन । विभिन्न ठाउँमा अभिभावकहरू सक्रिय भए पनि प्रधानाध्यापकहरूले विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन गर्न सक्रियता देखाएका छैनन् । समिति गठन हुनुभन्दा नहुँदा कार्य सञ्चालन गर्न सजिलो पर्ने ठानी प्रधानाध्यापकहरू व्यवस्थापन समितिको निर्वाचनका लागि सक्रिय छैनन् । समिति गठन गर्दा झन्झट हुने र आफ्नो अधिकार सीमित हुने आशंकाले उनीहरूले समिति गठन गर्न चासो नदेखाएका हुन् ।

२०५९ जेठमा आएको शिक्षा नियमावली अनुसार नयाँ शैक्षिक सत्र शुरू भएको ३० दिन भित्र विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन गर्नुपर्ने प्रावधान छ । तर, हालसम्म समित गठन भएका विद्यालयहरूको संख्या हजार नाघ्न सकेको छैन । जवकि अधिराज्यभर सामुदायिक विद्यालयको संख्या मात्रै करिव २७ हजार छ । अधिराज्यभर आठहजार पाँचसय संस्थागत विद्यालयहरूमा विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन गर्ने सुरसार पनि छैन । निजी तथा आवासीय विद्यालय अर्गनाइजेशन, नेपाल (प्याब्सन)का महासचिव भोजबहादुर शाहले शैक्षिक गुठी वा कम्पनीमा दर्ता गर्ने कार्य पूरा नभएकोले विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन कार्य सुरू नै नभएको बताउनुभयो । व्यवस्थापन समिति गठन भएपछि यसको अभिलेख राख्ने केन्द्रीय निकाय नभएकाले कुन जिल्लाका कहाँ कति विद्यालयमा व्यवस्थापन समिति गठन भयो भन्ने एकीन गर्न अप्ठेरो छ । व्यवस्थापन समितिले गरेका निर्णयहरू जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा जानकारी दिनुपर्ने भन्ने प्रावधान नियमावलीमा भएको हुँदा गठन भएका व्यवस्थापन समितिको अभिलेख जिशिकाले राख्नुपर्ने हो । तर उपत्यकाका काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुर तीनै जिल्लाका जिशिकाहरूमा समेत हालसम्म कति विद्यालयमा व्यवस्थापन समिति गठन भयो भन्ने तथ्यांक उपलब्ध छैन ।

शिक्षा ऐन सातौं संशोधनपछि बनेको शिक्षा नियमावली २०५९ ले विद्यालय व्यवस्थापन समितिमा अभिभावकहरूको सहभागितालाई बढाएको छ । यसमा विद्यालयको सञ्चालन, रेखदेख, निरीक्षण, नियन्त्रण र व्यवस्थापन गर्न समितिलाई पर्याप्त अधिकार प्रदान दिइएको छ । नेपाल शिक्षक संघका अध्यक्ष केशवप्रसाद भट्टराईले संघमा आवद्ध शिक्षकहरूलाई विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन प्रक्रियालाई सफल नपार्न निर्देशन दिएको बताउनुभयो । व्यवस्थापन समिति गठनमा खुलेआम राजनीति हुने बताउँदै उहाँले प्रश्न गर्नुभयो–‘विवादमा पर्न किन प्रधानाध्यापकले व्यवस्थापन समिति गठन गर्ने ?’ शिक्षा नियमावली जारी हुनु अगाडि शिक्षक संघ, संगठन दुबैले व्यवस्थापन समितिको निर्वाचन सम्बन्धी प्रावधानको घोर विरोध गरेका थिए । उनीहरूले नियमावलीको आशय व्यवस्थापन समितिमा धेरै व्यक्ति समावेश गर्ने भए पनि भविष्यमा यसले राजनीति गर्ने थलोको रूपमा परिणत हुने बताएका थिए ।

अभिभावक संघ नेपालका अध्यक्ष सुप्रभात भण्डारी समिति गठनमा तीब्रता नआउनुमा राजनीति मुख्य कारण रहेको ठान्नु हुन्छ । उहाँले भन्नुभयो–‘नेताहरूको आफ्नो मान्छे नै व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष हुनुपर्ने अडानले गर्दा व्यवस्थापन समिति गठन हुनमा ढिलाइ भएको हो ।’ समिति गठनमा अभिभावक सक्रिय भएर आफै लाग्नुपर्ने हो । तर जनचेतनाको अभावमा उनीहरू निस्क्रिय छन् । अध्यक्ष भण्डारीका अनुसार संघले अभिभाकहरूलाई लक्षित गरी ‘अभिभावक जनचेतना कार्यक्रम’ संचालन गर्ने तयारी गरिहेको छ । भक्तपुरका जिल्ला शिक्षा अधिकारी मायादेवी सिटौलाले समितिको अध्यक्ष हुनका लागि ३५ वर्ष उमेर पुगेको हुनुपर्ने, जुन तहको विद्यालयमा अध्यक्ष हुने हो सोही तहको अध्ययन पूरा गरेको हुनुपर्ने जस्ता प्रावधानले समिति गठन गर्न अप्ठेरो परेको बताउनु भयो । शिक्षक सं गठनका अध्यक्ष माधवप्रसाद अधिकारी यस्तो प्रावधानले विद्यालयमा वर्षौदेखि सक्रिय रहेका जिम्मेवार अभिभावकलाई पनि समितिमा आउन बन्देज लगाएको बताउनुहुन्छ । शिक्षा मन्त्रालय विद्यालय प्रशासन शाखाका प्रमुख रामप्रसाद बस्यालले विद्यालयहरू बन्द हुने समय परेकाले व्यवस्थापन समिति आशातित रूपमा गठन नभएको स्वीकार गर्नुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो–‘केही समयपछि विद्यालयमा व्यवस्थापन समिति गठनमा तीव्रता आउनेछ ।’ विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन कार्यलाई जटिल बनाइएको छ । अभिभावकहरूमध्येबाट सर्वसम्मत तरिकाले पदाधिकारी चयन हुन नसके निर्वाचन गराउनुपर्ने हुन्छ । एक महिना अघि मात्र व्यवस्थापन समिति गठन भएको भक्तपुरको शान्ति निकेतन मा.वि.मा विवादका कारण निर्वाचन गर्नु परेको थियो । निर्वाचन गराउँदा दलीय राजनीतिको प्रभाव पर्ने हुँदा व्यापक रूपमा राजनीति हुने सम्भावना पनि छ । नियमावलीले विद्यार्थीको पालन पोषण गर्ने र पठनपाठनको व्यवस्था मिलाउने व्यक्तिलाई पनि अभिभावक मानेको हुँदा एउटै मानिस विभिन्न स्कुलको अभिभावक बन्न सक्ने सम्भावना पनि छ । कसैले घरमा काम गर्ने केटोलाई विद्यालय भर्ना ग¥यो भने ऊ पनि अभिभावक बन्न सक्छ ।

शिक्षक संगठनका अध्यक्ष माधवप्रसाद अधिकारी भन्नुहुन्छ, विद्यालयको हितका लागिभन्दा व्यक्तिगत फाइदाका लागि समितिको नेतृत्व हात पार्ने होड चल्ने सम्भावना बढी रहेको छ । सरकारबाट लाखौँ रकम आउँछ र लुटपाट गर्न पाइन्छ भनेर यहाँ सबै चुनाव लड्न आउनेछन्, उहाँले भन्नुभयो–‘यसले पछि एउटा स्थानीय निकायको निर्वाचनको रूप लिनेछ ।’ हुनत् विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठनलाई शिक्षक संघसंगठनहरूले गलत अर्थ लगाइदिंदा यसको आशय गलत देखिन गएको छ । व्यवस्थापन समिति गठन भएर उनीहरूको मद्दतबाट विद्यालयको शिक्षामा सुधार आउँछ भन्ने पवित्र भावना शिक्षकहरूमा नभइदिंदा व्यवस्थापन समिति गठनको शुरूवात नै हुनसकेका छैनन् । प्रधानाध्यापकलाई निर्वाचनको ठेक्का दिइएको छ । उनीहरू नै व्यवस्थापन समिति गठनको विरोधमा रहेका छन् । सरकारको गलत प्रक्रिया र उत्तरदायित्व विहीन हुन रूचाउने केही शिक्षकहरूका क्रियाकलापले पवित्र उद्देश्यको अपवित्र प्रचार प्रशार भइरहेको छ ।

“प्रधानाध्यापकले सामान्य भेला बोलाएर राजनीतिक पूर्वाग्रह नराखी योग्य र क्षमतावान व्यक्तिलाई निर्वाचित गर्ने हो भने समितिमा विवाद आउँदैन” विद्यालय प्रशासन शाखा प्रमुख बस्यालको सरल जवाफ छ । तर, अझै पनि एउटा विवादको किनारा लागेको छैनः शिक्षक अथवा कर्मचारी आफू काम गर्ने विद्यालयको व्यवस्थापन समितिमा निर्वाचित हुन पाउने कि नपाउने ?

–शिक्षा लेख संगालो, शिक्षा पत्रकार समूह
Bookmark and Share

Saturday, August 8, 2009

Nepal's only one nomadic community Rautes










Intorduction of Nomadic People Rautes

Nepal is a country of ethnic, religious and cultural diversity of which Rautes are one of the most typical ethnic groups of people. They are the few of the last remaining hunters and gatherers, probably the only in South Asia.

Rautes are the nomads, very much confident in their forest-based lifestyle. So far, they have been successful in maintaining the privacy of their indigenous knowledge and in giving continuity to their tradition. With their group oriented lifestyle, concern for their tradition and recluse nature, the Rautes are adamant in their current set of lifestyle and they are ready to take any sort of risk for this.

The tradition and lifestyles of Rautes have been transferred by means of stories said and through oral literacy. Rautes hate the idea of permanent settlement, education and agriculture. The reason for this dislike and such ignorance is the fact that then they would have to quit their nomadic tradition and hunting.

At the time when acculturation has been visible around the world with the diminishing diversity, Rautes have been very much successful in sustaining their tradition. There are many things to learn from Rautes who have been very successful in preserving their tradition in the present world. In this context, they should be conserved as one of the precious national treasures of Nepal. And this nomadic lifestyle of Rautes could contribute in the study of socio-economic evolution of mankind.

Fundamental Traditions of the Rautes

Apart from the ethnic culture and the religious aspect of the Rautes, there are three special features that sustain their Raute tradition. Those include carpentry (wood work), hunting, monkey hunting, and their ethnic dance. Hunting fulfills their nutritional requirements, carpentry (wood work) provides them with the opportunity to barter and purchase food supplies and their dance represent their ethnic idiosyncrasy and it is also their mode of entertainment.

Monkey Hunting
Killing monkey is one of the fundamental sides of giving the cultural continuity to the hunting life of the Rautes. Villagers acknowledge Rautes for killing those monkeys who are a menace to the village and thus the solidarity between the Rautes and the villagers improves as the Rautes do not cause any harm to any other animal species. Their hunting technique is also very courageous in the sense that around 8-30 young and middle aged Rautes members go for hunt in a group. The net is kept at a deep-set land as they set a perimeter in the forest. Monkeys are the only wild animals hunted by Rautes. They do not kill any birds or eat any animals killed by other. In fact, they consider killing the species of dear as a great sin.

The Rautes and Forests

The culture of the Rautes is that of the culture of the forest. Woods are an integral part of the Raute life: from their birth, growth and till their death. These forests provide them with woods as a means for their livelihood and monkeys as their hunt for food. Rautes believe that a longer stay in a particular place will contribute to deforestation. Hence to conserve the ecosystem of that particular place in the jungle, they shift from place to place. This controls excessive forest degradation. They sell their wooden product in the local market. But with the popularity of the plastic and silver materials in the local market, the demands for wooden products have gone down. Since the Rautes products are long lasting, the people of the village are also not interested in buying the same product again. However, the Rautes have always been successful in selling their products although they have got a lesser price for their products.

The Raute Dance

Raute dance symbolizes their cultural continuation and is a mode of their entertainment. For a last few years, they have been showing this dance outside their settlement to reveal their identity and provide entertainment to villagers. This dance has also been an important source of income for the Rautes. The Rautes have special commitment in their ethnic dance. They are very spontaneous and passionate about their dance and get lost in it as soon as it starts with the beats of the madal.

As 2-3 madals are beaten, the Rautes dance in different nature, sometimes being round, sometimes in rows or sometimes in line. They dance with feelings in colorful dresses and large jewelries that also include a long white skirts (jhagla) and bangles in feet (kalli).

The Raute Knowledge

The Rautes have traditional knowledge of living in a community. The heredity of the Rautes is categorized into three types as kalyaal, raskoti and samaal. It is therefore very important to collect these various aspects of the Rautes such as their specialties, values and norms, birth, growth and death, marriage and lifestyle. Documenting their knowledge and culture provides an opportunity for the people interested in the cultural and the anthropology of this community. Women make a special contribution in sustaining the nomadic culture of the Rautes. They are more committed to their culture and tradition. They take the full responsibility at the decision making level in the family and house hold chorus.

- Contemporary Vision


Bookmark and Share