थप सहयोगको आशमा राउटे

– कपिल श्रेष्ठ, दुल्लु, दैलेख

राउटेहरु दैलेख जिल्लाको दुल्लु गाविस वडा न ८ मा रहेका हाडाचौर भन्ने स्थानामा सरेका छन् । चालिस घरधुरी रहेको राउटे बस्ती अत्यन्तै रमणीय स्थानमा रहेको छ । तर पनि यो वस्ती वरपर अन्य मानिसहरुको बस्ती छैन र राउटेहरुको बस्ती जंगलको बिच भागमा बसेका छन् ।

गएको दशैँ मनाउन राउटेहरु निकै उत्साहित थिए र उनीहरुले सकेसम्मको तयारी पनि गरेका थिए । यसपालीको दशैमा सरकारले मासिक रुपमा दिने भनिएको भत्ता नपाउदा राउटेहरुमा निराशा भने छाएको थियो । सरकारले सामाजिक सुरक्षा अन्तर्गत राउटेहरुलाई महिनाको एक हजार दिने भनिए पनि तीन महिना बित्न लाग्दासम्म अझै भत्ता नआएको बताए । सहयोगी कृष्ण ओम थापाका साथ म दुल्लु पुग्दा राउटेहरुले “दशै आयो तर बली दिनका लागि तयारी भएको छैन” भन्दै थिए । उक्त समयमा नजिकै आएको दशैँ अनि खानेकुराको समस्याले राउटेहरु सामग्रीको जोगाड गर्नका लागि गाउँमा आफूले बनाएका काठका भाडा, कोशी, मधुस र अन्य सामाग्री बेच्न र साटनमा व्यस्त थिए ।

काठका सामाग्री बनाउन आफूले चाहेको जस्तो काठ नपाउने र आफूले गर्ने शिकारहरु पनि नपाउदा उनीहरु अहिले चिन्तित अवस्थामा रहेका छन् । यूएनडीपी– साना अनुदान कार्यक्रम र कन्टेम्पोररी भिजनको सहयोगमा यसपालिको दशैका निम्ति राउटेहरुलाई चालिस हजार रुपैयाँ सहयोग प्रदान गरिएको थियो । यो सहयोग पाएपछि राउटेहरुले दशैँका लागि केही राहत भएको भन्दै खुशी व्यक्त गरेका थिए । “सरकारको भत्ता पनि नपाउँदा दशैँ खल्लो होला भन्ने पीर परेको थियो तर यो सहयोगले मेरो जनता खुशी भएका छन् म पनि खुशी छु” राउटे मुखिया महिनबहादुर शाहीले भने ।

युएनडीपी– साना अनुदान कार्यक्रमको आर्थिक सहयोगमा कन्टेम्पोररी भिजनले कार्यान्वयन गर्दै आएको राउटे सहयोग कार्यक्रमको समयावधि अब पूरा भइसकेको जानकारी गराउँदा राउटे सहायक मुखिया ऐनबहादुर शाहीले “अब हामीहरु टुहुरा हुने भयो र अब हाम्रो हक र अधिकारका लागि कस्ले पहल गरिदिने” भन्दै दुःख व्यक्त गरे । यस कार्यक्रम अन्तर्गत हालसम्म राउटेहरुलाई खाद्यान्न तथा कपडा सहयोग, समुदायसँग अन्तरक्र्रिया कार्यक्रम, राउटे हक, अधिकारका लागि वकालत कार्यक्रमहरु सञ्चालन हुँदै आएको छ ।

मुखिया महिनबहादुर शाहीले “यो कार्यक्रमले गर्दा हामीलाई बन जंगलमा घुमफिर गर्न र स्थानीय व्यक्तिहरुलाई कोशी, झुमा बेच्न सजिलो भएको थियो अब गारो हुन्छ” भन्दै मन खिन्न बनाएपछि सहयोगी साथी कृष्ण ओम थापा र मलाई पनि एकछिन नरमाइलो महसूस भयो । अरु दिनको तुलनामा आज राउटेहरु त्यति धेरै खुशी थिएनन् हामीलाई लाग्यो आज यो वस्तीमा कुनै सदस्य गम्भीर विरामी भएको वा मृत्यु भएको हुन सक्छ ।

राउटे युवाहरु भने दशैको जोगाडका लागि काठका सामाग्री निर्माणमा व्यस्त रहेका थिए । राउटे महिलाहरु धान, जौ, मकै सुकाउनमा व्यस्त थिए भने केटाकेटीहरु कोही खेल्नमा र कोही अभिभावकले गरेको कामको सिको गर्नमा व्यस्त थिए । एक हप्ताको बसाइ पश्चात हामीले राउटे मुखिया महिनबहादुर शाहीसँग बिदा माग्यौ । पहिला पहिला यसरी विदा माग्दा खुशी साथ विदा दिने मुखियाले आज भने “धेरै टाडाबाट आउनु भयो, दुः ख भयो तपाईहरुलाई । राम्रोसँग काठमाडौं जानुस् र सरकारबाट हाम्रो लागि थप सहयोग लिएर आउनुहोस् । हामी राउटेहरुलाई माया नमारिदिनुस्, मेरा जनताहरु तपाईहरुको आशमा बसिरहने छन्” भन्दै निकै परसम्म हामीलाई छोड्न आए ।

मुखियाको त्यो आग्रह पश्चात काठमाडौँ पुगेपछि सहयोगका लागि सरकार र सहयोगी संस्थाहरुसँग आग्रह गर्ने बाचा गर्दै सहयोगी मित्रका साथ म काठमाडौँ लागेँ । मनमा अझै एक किसिमको खुल्दुली छ– राउटेसँग भेटघाटको तीन वर्ष लामो सम्बन्ध अब यहीँ सकिने हो कि फेरि अर्को कार्यक्रम लिएर आउनुपर्ने हो ? राउटेहरुलाई फेरि सहयोग लिएर आउँछु भनेको मेरो वाचा पूरा हुने हो कि नहुने हो भन्ने सोचाइले मलाई निकै सताएको छ ।

e-mail: kapilnp2001@yahoo.com