– आदेश कर्माचार्य, सिंहासैन, दैलेख
समुदाय कम्मर कसेर लाग्यो भने गाउँको शिक्षामा क्रान्ति आउन सक्छ भन्ने उदाहरण बनेको छ दैलेख जिल्लाको विकट सिंहासैन गाविसको कालिका माध्यामिक विद्यालय । यस गाविसमा प्राथमिक विद्यालय सञ्चालनका लागि २०२४ सालमै स्वीकृति पाएको भए पनि सम्बन्धित निकायले ध्यान नदिँदा २०४५ सालसम्म विद्यालय सञ्चालन हुन सकेको थिएन । विद्यालय सञ्चालनका लागि समुदायको सक्रियता बढेपछि स्थानीय बासिन्दा दूधकला शाहीले विद्यालयका लागि ५४५ वर्गमिटर जग्गा निःशुल्क दिनुभएको थियो । सोही जग्गामा सानो टहरा बनाई एक शिक्षकबाट २०४५ सालदेखि विद्यालय शुरु गरेको बताउनुहुन्छ विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष धीरबहादुर शाही ।
विद्यालय सञ्चालन पछि पनि जनतामा चेतनाको कमीले गर्दा बालबालिका पढन आएनन् । त्यसपछि घरघर गई बालबच्चालाई विद्यालय पठाउन अनुरोध गर्दै नपठाए मासिक ५ रुपैयाँ जरिवाना गर्छौ भनी विद्यार्थी ल्याएको सम्झनुहुन्छ निवर्तमान गाविस अध्यक्ष नवराज शाही । २०४५ सालमा सुरु भएको प्राथमिक विद्यालयलाई कक्षा बढाउँदै लानुपर्ने आवश्यकता देखिएपछि २०५६ सालमा निमावि प्रस्तावित गरी विद्यालय सञ्चालन भयो र २०६३ देखि मावि प्रस्ताव गरी पढाइ सुरु गरियो । प्राथमिक विद्यालय मात्र स्वीकृति पाएको ठाउँमा माविसम्म सञ्चालन गर्दा विद्यालयलाई आर्थिक संकट पर्न थाल्यो । समुदायमा विद्यालय हस्तान्तरण गरेपछि शिक्षक कोटा र अन्य सहयोग पाइने हुँदा २०६५ देखि विद्यालय समुदायमा हस्तान्तरण गरेको बताउनुहुन्छ व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष शाही ।
स्थानीय आवश्यकता अनुसार निमावि र मावि प्रस्ताव गरी पठन पाठन सञ्चालन गरिए पनि सम्बन्धित निकायबाट हालसम्म मावि सञ्चालनको स्वीकृति नपाएको बताउनुहुन्छ विद्यालयका प्रधानाध्यापक दिपेन्द्रबहादुर शाही । २०५६ सालको संसदीय निर्वाचनमा दैलेखबाट शिवराज जोशी विजयी हुनुभएपछि सिंहासैनका बालबालिका माविको अभावमा शिक्षाबाट बञ्चित हुनुपरेको र टाढा पढन जानुपरेको हुँदा मावि स्वीकृतिको पहल गरिदिन अनुरोध गर्दा आफ्नो गाउँ सातालामा त स्वीकृत गराउन सकेको छैन सिंहासनमा कहाँ हुन्छ ? भन्ने गैरजिम्मेवार उत्तर दिएको दुःखेसो गर्नुहुन्छ निवर्तमान गाविस अध्यक्ष शाही ।
विद्यालय निमावि सम्म मात्र सञ्चालन भएको बेला यहाँका केही बालबालिका ४ घण्टा पैदल हिँडेर कालिका मावि तिलेपाटासम्म पढन जान्थे भने अधिकांशले पढाइ नै छाड्थे । त्यसपछि स्थानीय बुद्धिजीवी र शिक्षकहरूको पहलमा मावि प्रस्तावित गरी सञ्चालन गरेको बताउनुहुन्छ व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष धीरबहादुर शाही । हाल यस विद्यालयमा ७ जना शिक्षक शिक्षिकाको तलव समुदायले व्यहोर्दै आएको छ । यसका लागि वार्षिक ३ लाख ६० हजार भन्दा बढी खर्च हुने गर्छ । ती सबै रकम समुदायको सहयोग र विभिन्न योजना तथा एनजीओ÷आईएनजीओको सहयोगबाट व्यहोर्दै आएको छ । विद्यालयका अन्य काम र भवन निर्माण आदि जनश्रमदानबाट हुने गरेको छ ।
यस विद्यालयमा विद्यार्थीलाई कुनै पनि शुल्क लाग्दैन । एक साल विद्यार्थीबाट परिक्षा शुल्क लिँदा विद्यार्थी संख्या घटेको सम्झँदै व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष शाही भन्नुहुन्छ “विद्यार्थीबाट परिक्षा शुल्क सम्म पनि लिदैनौँ ।” सिंहासैन गाविसको कालिका मावि यस गाविसका लागि मात्र नभई वरपरका अन्य गाविसका लागि पनि पायक पर्ने स्थानमा छ । यस विद्यालयमा वरपरको पिपलकोट गाविस, तिलेपाटा गाविस, विशाला गाविस र अछाम जिल्लाको कालेडाँडा गाविससम्मका विद्यार्थीहरू पढन आउँछन् ।
यो विद्यालय वरपरको गाविसको मात्र पायक विद्यालय होइन, वरपरका माविहरूको समेत पायक पर्ने विद्यालय हो । त्यसैकारण यहाँ जतिसक्दो छिटो उच्च मावि सञ्चालन गर्नु आवश्यक भएको बताउनुहुन्छ प्रधानाध्यापक शाही । यो विद्यालय वरपरका चार वटा माविहरू गणेश मावि रोल, पशुपति मावि छेपाडी, दिप मावि तोलिचाखा र कालिका मावि पिपलकोटको केन्द्रमा पर्छ । तसर्थ यसैवर्ष देखि उमावि सञ्चालन गर्ने योजना रहेको बताउनुहुन्छ व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष शाही ।
निर्वाचित प्रतिनिधिहरूको असहयोग र जिल्ला शिक्षा कार्यालयको बेवास्ताले गर्दा हाल यो विद्यालय आर्थिक अभावबाट गुज्रिरहेको छ । शिक्षकहरूले कम तलवमा काम गरिदिनुभएको भए पनि विद्यालयमा हालसम्म कम्प्युटर छैन, जग्गा थप गर्नुपर्ने छ, भवनको अभाव छ, तारवार छैन, खेलकुद सामग्रीको अभाव छ । भएको एउटा भवन पनि पुरानो भई भत्किएपछि कक्षा १ र २ का बालबालिकाहरू चौरमा रूखमुनि बसी पढ्छन् । १० कक्षा सम्म पढाइ हुने यस विद्यालयमा हाल कार्यालय कोठा समेत गरी जम्मा ९ वटा कोठा मात्र छन् । तर पनि २०६४ को एस.एल.सी. परिक्षामा यहाँबाट ८३ प्रतिशत विद्यार्थी उत्तीर्ण भएकोमा आफूलाई गर्व लागेको बताउनुहुन्छ प्रधानाध्यापक शाही ।
No comments:
Post a Comment