गत बिहीबार (अस्तिमात्र) अमेरिकामा पहिलोपल्ट सार्वजनिक रूपमा प्रदर्शन गरिएको त्यो अन्तर्वार्तामा स्टिभले भनेका छन्, ‘मानिसहरू विम्ब रुचाउँछन्, म पनि केही निश्चित चिजको विम्ब हुँ।'
होइनन् त?
पर्सनल कम्प्युटर, आइपड, आइफोन र आइप्याडका पिता स्टिभ त्यो अन्तर्वार्ताको सोह्र वर्षपछि छरिता इलेक्ट्रोनिक्सका विम्ब बनेका छन्।
पुरापुर बाँचे जीवनमा ५६ वर्ष काफी हुन्छ भन्ने स्टिभले प्रमाणित गरिदिए, गतिशील, सिर्जनात्मक र अनुमानै गर्न नसकिने गरी चमत्कारी गतिविधिहरूद्वारा।
सनकी, पाखन्डी, घमन्डी, छुल्याहा, जिद्दी, एकोहोरो र गैरजिम्मेवार। यी सबैमा स्टिभ अब्बल थिए। कमसेकम पत्रकार तथा लेखक वाल्टर आइज्याक्सनले उनको निधनको छ साताअघिसम्मका घटना समेटेर उनको निधनको दुई सातापछि विश्वभरि सार्वजनिक गरेको किताब 'स्टिभ जब्स'ले यही भन्छ।
उनी सिर्जनशील, दक्ष, चमत्कारी, प्रेमपूर्ण, मेहनती, दयालु र प्रिय थिए। यो पनि आइज्याक्सनले स्टिभ जब्सलगायत सयौं मानिससँग सयौंपटक अन्तर्वार्ता गरेर तयार गरेको जीवनीले नै भन्छ।
टाइम म्यागेजिन र सिएनएन न्युज च्यानलका प्रमुख पदमा रहेर लामो समय काम गरेका यी जीवनी लेखकभन्दा एक कदम अगाडि बढेर म भन्छु- स्टिभका अगाडि शब्दकोशका अधिकांश विशेषणको प्रयोग गलत हुँदैनन्। उनी मसिहा थिएनन्, विभिन्न मानिसले भनेजसरी, बरु राम्रा/नराम्रा सबै गुणले भरिएका पूर्ण मानिस थिए। आइज्याक्सनले नै विभिन्न ठाउँमा उद्धृत गरेजसरी, एक्काइसौं शताब्दीका प्रवर्तकमध्ये एक थिए।
आइपड, आइफोन, आइप्याड नहुँदो थियो त बीसौं शताब्दी र एक्काइसौं शताब्दीबीच उल्लेख्य फरक कम्ती हुन्थ्यो।
...
निधनको डेढ महिनाअघि (अगस्ट २४, २०११) स्टिभले एउटा सानो र विशेष समारोहमा एप्पलको सिइओ पद टिम कुकलाई सुम्पेका थिए। वर्षौंदेखिको प्यान्त्रि्कयाज क्यान्सरले उनको जीवन लिनै लागेको थियो जुन उनी र सारा संसारलाई थाहा भइसकेकै थियो। त्यसको करिब चालीस दिनपछि (अक्टोबर ५, २०११) उनको निधनको स्वाभाविक तर अप्रिय खबर आयो। एक्काइसौं शताब्दीलाई एक्काइसौं शताब्दीका महŒवपूर्ण उपकरण दिने सिर्जनशील दिमागले यो दिन विश्राम लिएको थियो।
एप्पलको मुख्यालयमा भएको त्यो ऐतिहासिक समारोहमा स्टिभले आठ वाक्यको सम्बोधन गरेका थिए। ‘मैले जहिल्यै भनेको छु, त्यस्तो दिन आयो भने जब म एप्पलको सिइओका कर्तव्य र अपेक्षा पूरा गर्न नसक्ने अवस्थामा हुनेछु, तपाईंहरूलाई त्यसको पहिलो जानकारी दिने म नै हुनेछु,' उनी जीवनको अन्तिम औपचारिक संवाद बोल्दै थिए, ‘दुर्भाग्यवश, त्यो दिन आएको छ।'
त्यो सम्बोधनसम्म समेटेर स्टिभ जब्सको औपचारिक जीवनी त्यही समारोहको दुई महिनापछि अर्थात उनको निधनको दुई सातापछि (अक्टोबर २४, २०११) तीन सातापछि बजारमा आएको थियो। छ सय पृष्ठभन्दा मोटो यो किताबका थुप्रै विशेषता होलान् तर मलाई सबैभन्दा मन परेको के भने यसले ती विष्मयकारी प्राणीको जीवन कति आयामिक थियो होला भन्ने कल्पना गर्न मसिना आधारहरू दिएको छ।
५६ वर्ष, ६ महिना र थप केही दिन स्टिभले जीवनका प्रत्येक पल उत्तिकै सजीवतापूर्वक बाँचेका थिए भन्ने बुझाउन आइज्याक्सनको जीवनीले मद्दत गरेको छ।
किताबको लेखन सीधा र क्रमबद्ध छ- यसपछि यो, यसपछि यो भन्ने शैलीमा। स्टिभको जीवन कति विविधतापूर्ण र सजीव थियो भने यसलाई थप जटिल नबनाउन यही शैलीमा जीवनी लेख्नु जरुरी थियो सायद। संक्षिप्त हुँदाहुँदै स्टिभको ५६ वर्षे जीवनले लेखकलाई कतिसम्म डोर्याएको छ भने लामो समय टाइम म्यागेजिन सम्पादन गरेर लामो कुरा छोटोमा लेखेर दुनियाँलाई पढाएका आइज्याक्सनले पनि ६ सय रोचक पृष्ठमा मात्र आफूलाई टुंग्याउन सकेका छन्।
...
स्टिभ जब्सका बुबा सिरियाली थिए र आमा अमेरिकी।
स्टिभ जब्सका बुबा अमेरिकी थिए र आमा आर्मेनियाली मूलकी अमेरिकी।
माथिका दुवै वाक्य सही छन् किनभने स्टिभका चारजना बुबाआमा थिए।
स्टिभका बुबा सिरियाली थिए जसलाई उनले जिन्दगीमा कहिल्यै भेटेनन्। उनकी आमा अमेरिकी थिइन् जसलाई स्टिभले आफ्नो आधा उमेर कटिसकेपछि मात्र भेटे।
स्टिभकै शब्दका यी दुई बुबाआमा उनका ‘बीज बैंक' मात्र थिए। बिहे नगरी उनलाई जन्माए र ५६ वर्षअघिको त्यो परम्परागत अमेरिकी समाजमा आफ्नो हर्कत ढाकछोप गर्दै कसैको धर्मपुत्र बनाइदिए।
दोस्रो विश्वयुद्धताका अमेरिकी नौसेनामा काम गरेका छ फिट अग्ला पउल जब्स र तुर्कहरूको अत्याचार सहन नसकेर आर्मेनियाबाट भागेर आएको दम्पतीका छोरी क्लारा ह्यागोपियनले उनलाई धर्मपुत्र ग्रहण गरे र नाम स्टिभ पउल जब्स राखिदिए।
एक जोडी बुबाआमाले उनलाई दुत्कारेको थियो भने अर्को जोडी बुबाआमाले उनलाई प्रेम गरेको थियो। तिनै पउल र क्लारा नै जीवनकालभरि स्टिभका बुबाआमा भइरहे।
सिरियाली अब्दुलफताह जोन जान्दाली र स्टिभलाई जन्माउँदा बिहे नगरे पनि पछि उनैसँग बिहे गरेकी जोना सिएबलसँग भने उनको आत्मीयता कहिल्यै रहेन। सिएबललाई त उनले पछि 'माफी' दिए तर जान्दालीसँग भने कहिल्यै भेट्न रुचिसम्म देखाएनन्। बरु जान्दाली दम्पतीकी दोस्री सन्तान अर्थात स्टिभकै बायोलोजिकल दिदीसँग भने उनको सम्बन्ध घनिष्ठ रह्यो जो कालान्तरमा उपन्यासकार मोना सिम्पसन भइन्। उनले आफ्ना बुबाआमाको सम्बन्ध, स्टिभ जब्स र बुबाको मनोभावनाबारे उपन्यासहरू लेखेकी छन्।
...
सायद यस्तै परिस्थितिहरूले स्टिभलाई बाल्यकालदेखि नै विद्रोही र आध्यात्मिक बनाएको थियो र १९ वर्ष उमेरमै गुरुको खोजीमा सात महिना भारत घुमाएको थियो। पछि जीवनकालभरि उनी जेन बुद्धिजमका अनुयायी बने।
प्रतिष्ठित रिड कलेजमा भर्ना गरेर डेढ वर्ष यसै हल्लिएका स्टिभ कहिल्यै स्नातक भएनन्। पढाइलाई आफूले खासै महत्व नदिएको उनले छ वर्षअघि स्टान्डफोर्ड विश्वविद्यालयमा दिएको स्नातक वक्तव्यमा पनि भनेका छन्।
रिड 'ड्रपआउट' गरेको १७ वर्षपछि जन्मिएको छोराको नाम उनले 'रिड' राखिदिए र जब क्यान्सर भएको थाहा भयोे, उनले भगवानसँग आफ्ना छोराले स्नातक गरेको हेर्न पाऊँ भनेर सर्त राखे। उनैले भनेका छन्, ‘जब मलाई क्यान्सर भएको पत्ता लाग्यो, मैले भगवान वा जोसुकै हुन्सँग भनेँ, रिडले स्नातक गरेको हेर्न चाहन्छु।'
ती भगवान वा जेसुकै हुन्ले स्टिभलाई सुनेछन्। सन् २००९ मा जब रिड १८ वर्षकै उमेरमा स्नातक भए, स्टिभले कलेजबाटै आइज्याक्सनको आइफोनमा टेक्स्ट गरे, ‘म आज जीवनकै सबैभन्दा खुसी भएको छु।' त्यो साँझ उनले घरमा पार्टी पनि आयोजना गरे।
स्टिभको जीवनका विरोधाभाषहरू यत्तिमात्र थिएनन्।
२३ वर्षकै उमेरमा उनले बिहे नै नगरी एउटी छोरी जन्माए तर उनलाई आफ्नो छोरी भनेर पछिसम्म स्वीकार गरेनन्। उनलाई जान्दाली दम्पतीले पनि २३ वर्षकै उमेरमा जन्माएर 'एडप्सन'का लागि दिएका थिए। स्टिभले त पउल र क्लाराजस्ता मायालु बुबाआमा पाए तर स्टिभकी पहिली छोरी लिसाले भने पछिसम्म पनि उनको माया पाइनन्। सनकी स्टिभले धेरै पछि भने लिसाको नाममा नयाँ कम्युटर नै ल्याए जुन म्याकिन्टोसको केही महिनाअघि लन्च भयो र त्यत्तिकै फासफुस भयो। म्याकिन्टोसले भने एप्पलका सुरु उत्पादन 'वान', 'टु'भन्दा धेरै बढी प्रसिद्धि पायो जो हामी सबैलाई थाहै छ।
...
फर्निचर नरुचाउने स्टिभको घरमा कुनै सजिसजाउ वा बाह्य सामग्री हुँदैन थिए। बेडरुममा भने आइन्स्टाइन र निम करोली बाबाको तस्बिर फ्रेम गरेर टाँगिएको थियो। कसैले भनेको छ-आइन्स्टाइनको जस्तो दिमाग र योगीको जस्तो ध्यान एकै ठाउँमा मिसियो भने विलक्षण प्रतिभाशाली व्यक्तित्वको निर्माण हुन्छ।
सायद स्टिभ आफूमा आइन्स्टाइनको दिमाग र निम करोली बाबाको आध्यात्मिक शक्ति मिसिएर बनेको प्रतिभाको परिकल्पना गर्थे। उनले आफ्नो व्यक्तित्वमा आइन्स्टाइन र निम करोली बाबाको लगभग फ्युजन गरेका थिए।
उनी निम करोली बाबाबारे एकजना साथीबाट सुनेरै १९ वर्षमै भारत आएका थिए। उनको भारत अनुभव खासै रमाइलो भएन।
प्रचण्ड गर्मीमा उनी दिल्ली ओर्लिए। बुक गरेको होटलमा कोठा नपाएपछि रिक्सावालाले उनलाई एउटा सस्तो होटलमा लग्यो जहाँको पानीले उनलाई पखाला चल्यो। एक सातामै उनी ६० पाउन्ड घटे र हलचल नै गर्न नसक्ने गरी थलिए। केही दिन होटलकै ओछ्यानमा पसारिएर अलि हिँड्नसक्ने भएपछि उनी नैनीताल पुगे र पहाडी गाउँहरू घुमे। त्यहाँ उनले परमहंस योगानन्दको ‘द अटोबायोग्राफी अफ योगी' भन्ने चर्चित किताब दोहोर्याएर पढिरहे जसले जीवनभरि उनलाई ऊर्जा दिइरह्यो। पहाड घुम्ने क्रममै एउटा युवा साधुले उनले टाउको खौरिदियो र जोगी बनाइदियो।
सात महिनापछि जब स्टिभ अमेरिका फर्किए, उनीसँग खल्तीमा फुटेको कौडी थिएन। बाआमा विमानस्थलमा लिन आउँदा कपाल खौरिएका, गेरुवस्त्र लगाएका र दुब्ल्याएर सिठी भएका स्टिभलाई चिन्दा पनि चिनेनन्। निकै घोरिएर एउटा साधुजस्तो मानिसलाई ‘स्टिभ' भनेर बोलाउँदा पो उनले ‘हाई' भनेर बुबाआमालाई जवाफ फर्काएका थिए।
त्यसको दुई वर्षभित्रै स्टिभ २१ वर्षकै उमेरमा एप्पल कम्पनीका सहसंस्थापक भए र रातारात सूचना प्रविधिका क्षेत्रमा हलचल मच्चाए। त्यो हलचल लगातार ३५ वर्षसम्म जारी रह्यो। ट्याब्लेट लन्च हुँदासम्म एप्पल स्टिभकै दिमागमा चल्थ्यो।
गत मेमा जब स्टिभ क्यान्सरले घरमै थलिन थाले, कुनै समयका प्रतिस्पर्धी र झगडिया बिल गेट्स उनलाई भेट्न घरै आए। जब स्टिभ आफैंले रोपेको एप्पलबाट निस्केर ‘नेक्स्ट' भन्ने कम्पनी स्थापना गर्ने क्रममा थिए, सफ्टवेयरका विषयमा गेट्ससँग उनैले जोरी खोजेका थिए। जीवनकालभरि उनीहरूको सम्बन्ध खासै सुमधुर रहेन। बिल भने स्टिभसँग निकै प्रभावित थिए। उनले सम्भि्कएका छन्, ‘क्यान्सरले थिलथिलो पारेका बेला पनि स्टिभको ऊर्जा देखेर म लोभिन्थेँ।'
स्टिभसँग भेट्नु केही दिनअघि आइज्याक्सनसँग वासिङटनमा एउटा डिनरका क्रममा बिलले भेटेका थिए। उनी एप्पल आइप्याडको सफलतामा अचम्भित हुँदै कसरी यति बिरामी हुँदा पनि आफ्नो उत्पादनमा के सुधार गर्न सकिन्छ भनेर बिल घोत्लिरहन सक्छन् भन्दै आइज्याक्सनसँग जिल्लिएका थिए।
बिलले लेखकसँग भनेका थिए, ‘म भने विश्वबाट मलेरिया कसरी उन्मुलन गर्ने वा त्यस्तै काममा लागेको छु, स्टिभ अझै नयाँनयाँ सिर्जना गरिरहेको छ।' गेट्स फाउन्डेसन खोलेर समाजसेवा गर्दै हिँडेका उनी स्टिभको लगन र सिर्जनशीलताको कायल बनेका थिए।
...
नुहाउन नरुचाउने, फोहोरी, गनाउँदै खालि खुट्टा हिँड्ने र चरक्क फुटेको खुट्टा साह्रै पोल्यो भने ट्वाइलेटमा गएर भिजाउने स्टिभजस्ता हिप्पीले नै परम्परागत धारबाट बाहिरिएर एक्काइसौं शताब्दीको रचना गरेका हुन्।
सोह्र वर्षकै उमेरमा होल अर्थ भन्ने कम्पनीले निकाल्ने क्याटलगमा छापिएको एउटा फरक खालको तस्बिरबाट स्टिभ खुब प्रभावित भएका थिए। ग्रामीण सडकको बिहानी दृश्यको त्यो तस्बिरमुनि लेखिएको थियो, ‘अतृप्त रहु, अज्ञानी रहु (स्टे हंग्री, स्टे फुलिस।)' स्टिभका प्रशंसकहरू भने यो स्टिभकै हरफ भन्ठान्छन्।
एप्पलका उत्पादन सार्वजनिक गर्ने क्रममा उनी सधैं महँगा र सानदार विज्ञापन बनाउँथे जुन शताब्दीकै चर्चित 'प्रोमो' बनेका छन्।
सन् १९९७ को एप्पल कमर्सियलले भनेको छ- विश्व बदल्न सक्छु भनेर सोच्ने पागल मानिस नै यसो गर्न सक्छन्।
'विश्व बदल्न सक्छु भनेर सोच्ने पागल'को सबैभन्दा सानदार उदाहरण स्टिभ जब्स नै हुन्।
किताबबाट
नयाँ, सधैं नयाँ
म्याकिन्टोसमै काम गर्दाताका, सन् १९८२ मा, स्टिभले चर्चित लोकगायिका
नयाँ, सधैं नयाँ
म्याकिन्टोसमै काम गर्दाताका, सन् १९८२ मा, स्टिभले चर्चित लोकगायिका
जोन बेजलाई भेटे। ‘म धेरै उत्साही थिइनँ तर उनी आकर्षक र रमाइली रहिछन्,
' स्टिभले सम्झे। त्यो बेला उनी बार्बरा जासिन्स्कीको सम्बन्धबाट लगभग
बाहिरिसकेका थिए।
उनीहरूले हवाईमा बिदा मनाए, सान्ता क्रुज पहाडको घरमा सँगै रात बिताए र
उनीहरूले हवाईमा बिदा मनाए, सान्ता क्रुज पहाडको घरमा सँगै रात बिताए र
बेजको एउटा कन्सर्टमा सँगै पनि गए। त्यसबेला स्टिभ २७ वर्षका थिए भने
बेज ४१ पुगिसकेकी थिइन्। ‘हाम्रो सम्बन्ध निकै गहिरियो,' स्टिभले भने।
रमाइली र प्रतिभाशाली हुनुका साथै कुनै समय बब डायलनकी प्रेमिका भएका
कारण पनि स्टिभले बेजसँग सम्बन्ध राखेको उनकी कलेज पढ्दाताकाकी
साथी एलिजाबेथ होम्स बताउँछिन्। ‘डायलनसँग बेजको सम्बन्धले पनि स्टिभ
उनीप्रति आकर्षित भएका थिए,' होम्सले भनिन्।
स्टिभलाई भेट्दा बेजको १४ वर्षको छोरो पनि थियो, ग्याब्रियल। लन्च खाँदा
स्टिभलाई भेट्दा बेजको १४ वर्षको छोरो पनि थियो, ग्याब्रियल। लन्च खाँदा
उनले स्टिभलाई भनिन्, ‘म ग्याबीलाई टाइप सिकाउँदैछु।'
स्टिभले सोधे, ‘टाइपराइटरमा?'
बेजले भनिन्, ‘हो।'
‘तर, टाइपराइटर त अब प्राचीन भइसक्यो,' स्टिभले भने।
‘त्यसले मलाई के गर्छ?'
कुनै जवाफ आएन। पछि बेजले भनिन्, ‘त्यो सोध्नेबित्तिकै मलाई जवाफ पनि
स्टिभले सोधे, ‘टाइपराइटरमा?'
बेजले भनिन्, ‘हो।'
‘तर, टाइपराइटर त अब प्राचीन भइसक्यो,' स्टिभले भने।
‘त्यसले मलाई के गर्छ?'
कुनै जवाफ आएन। पछि बेजले भनिन्, ‘त्यो सोध्नेबित्तिकै मलाई जवाफ पनि
आइहाल्यो। प्र्रश्न हावामै तैरिए पनि म आतंकित बनेँ।'
बेज पनि प्राचीन हुँदै थिइन्।
(पृष्ठ २५० बाट भावानुवाद।)
...
पैसाले बरबाद
मैले कहिल्यै पैसाको चिन्ता गरिनँ। मध्यमवर्गीय परिवारमा हुर्किएकाले भोकै
बेज पनि प्राचीन हुँदै थिइन्।
(पृष्ठ २५० बाट भावानुवाद।)
...
पैसाले बरबाद
मैले कहिल्यै पैसाको चिन्ता गरिनँ। मध्यमवर्गीय परिवारमा हुर्किएकाले भोकै
रहुँला भन्ने सोच्दै सोचिनँ। अटारीमा काम गर्दा मलाई थाहा भयो, म ठिकैको
कामदार बन्न सक्छु, त्यसैले जीविका भइहाल्छ।
कलेज पढ्दा र भारत भ्रमणताका म चाहेरै गरिब भएको थिएँ। काम गर्दा पनि
कलेज पढ्दा र भारत भ्रमणताका म चाहेरै गरिब भएको थिएँ। काम गर्दा पनि
मैले एकदमै सामान्य जीवन बाँचेँ। त्यसैले म ठिकै गरिबबाट एकदमै धनी भएँ।
दुवै बेला मैले पैसाको चिन्ता गर्नु परेन।
मैले एप्पलमा त्यस्ता मानिस देखेँ जसले धेरै पैसा कमाए र फरक तरिकाले
मैले एप्पलमा त्यस्ता मानिस देखेँ जसले धेरै पैसा कमाए र फरक तरिकाले
बाँच्नुपर्छ भन्ने ठाने। केहीले रोल्सरोयस र थुप्रै घर किने। म्यानेजरसहितका
घर र तिनलाई व्यवस्थित गर्न अरू म्यानेजर। तिनीहरूका स्वास्नी प्लास्टिक
सर्जरी गराएर छक्कलाग्दा प्राणी बनेको देख्थेँ।
मैले बाँच्न चाहेको यसरी होइन। यो पागलपन हो। मैले आफैंसँग प्रतिज्ञा गरेँ-
मैले बाँच्न चाहेको यसरी होइन। यो पागलपन हो। मैले आफैंसँग प्रतिज्ञा गरेँ-
पैसाले म आफ्नो जीवन बर्बाद हुन दिन्नँ।
(स्टिभ जब्सलाई उद्धृत गर्दै, पृष्ठ १०५।)
(स्टिभ जब्सलाई उद्धृत गर्दै, पृष्ठ १०५।)
source: onlinekhabar.com
